Summary: ENTREVISTA | A serie de ficción sobre a historia do narcotráfico en Galicia é a primeira que leva a unha televisión estatal a maneira de falar dos galegos nos anos 80 e 90. O castelán de 'Fariña' ten entoación galega, sintaxe galega e algún vocabulario do galego; unha das responsables disto é Rosa Moledo, asesora lingüística da serie con máis de dúas décadas de experiencia no noso audiovisual.

A serie que levou á ficción a historia do narcotráfico en Galicia está en boca de todo o mundo por moitos motivos, entre eles que retrata un tema aínda de actualidade que non para de xerar titulares. Desde a enésima detención de Sito Miñanco ata o secuestro do libro 'Fariña' de Nacho Carretero do que parte a serie homónima, ou os exabruptos e ameazas de Laureano Oubiña, parece que todos os afectados se puxeron de acordo para darlle publicidade á serie. Pero tamén se fala dela por méritos propios: do excelente traballo dos actores -case todos galegos, coma o resto do equipo-, da coidada ambientación e tamén da lingua. 'Fariña' leva por primeira vez a unha televisión estatal a maneira de falar dos galegos nos anos 80 e 90, se daquela fixesen todos o intento por falar castelán que agora esixe o prime-time de Antena 3. O castelán de Fariña ten entoación galega, sintaxe galega, algún vocabulario de aquí… e á maioría da xente sóalle crible e auténtico. Unha das responsables disto é Rosa Moledo, a asesora lingüística de 'Fariña', que leva traballando máis de dúas décadas como tradutora e lingüista no noso audiovisual, e que estivo durante a rodaxe da serie pegada aos actores e ao equipo de dirección e guión para lograr que os personaxes falasen como os galegos reais que eran. Recibía así a encarga do director Carlos Sedes, que tiña moi claro desde o principio que a serie debía soar a galego, e decidiu chamar a Moledo, quen no seu día xa traballara no asesoramento de 'Mareas Vivas'. Cal foi o principal reto á hora de enfocar o tratamento lingüístico de 'Fariña'? Unha das cousas fundamentais que eu tiña clara desde o principio era que non se fixese parodia. Ninguén a quería facer, por suposto, pero é moi fácil caer nela. Entón andabamos con coidado, evitando sobrecargar ou dicir certas cousas. Había que manter un punto de equilibrio que aos actores tamén lles custaba, porque eles, cando traballan en Madrid, están afeitos a todo o contrario, a ter que "neutralizar" o acento. Ao principio era ler o guión en castelán e a algúns saíalles de maneira automática o acento ou a entoación castelá, aínda que estivesen falando comigo 5 minutos antes en galego. Eu tíñaos que corrixir. Dicíanme: "ti mándasnos facer o contrario do que nos corrixen normalmente". En xeral para todos foi un reto importante, porque era un proxecto moi diferente e innovador. Como foi o proceso previo? E o día a día na rodaxe? "Ao principio aos actores custáballes falar en castelán con acento galego, porque estaban demasiado afeitos a ter que "neutralizalo" cando traballan en Madrid" A min pasábanme todos os guións. Cando recibín o primeiro fixen unha análise moi exhaustiva, envieino corrixido de volta e falei durante horas cun guionista por teléfono para comentar cada expresión. El non era galego, pero quería que llo explicase todo: por que había que cambiar pronomes de sitio, como facemos as perífrases en galego, como construír as frases, de que maneira sería máis adecuado dicir as cousas… Ese proceso co primeiro guión foi moi longo, aí andamos moito camiño e nos seguintes xa fomos máis rápidos. Non se trataba simplemente de non poñer tempos compostos, hai moita máis música que está aí polo medio, en cousas que a primeira vista non se notan, coma as perífrases: eu cambiaba todos os pronomes de sitio, porque en galego normalmente están mais achegados ao primeiro verbo. Un exemplo: se no guión viña escrito "voy a decírtelo", eu sempre corrixía por "te lo voy a decir". Ou "hay que hacerlo" por "lo hay que hacer". Todas esas cousas íanse cambiando. A partir de aí creei un informe, unha especie de manual, que se lles pasaba a todos os actores e actrices que había na serie, mesmo aos que só participaban cunha frase. Todos eles me viñan preguntar, polo acento, pola entoación… estaban moi preocupados por facelo ben sen caer na caricatura. Viches tamén gravacións dos personaxes orixinais para preparar a lingua? Si, penso que o fixemos todos. Cando empezabamos a ensaiar para a serie acababa de saír Laureano Oubiña do cárcere, e escoitei unha entrevista que lle fixeran na que que conservaba moitos trazos lingüísticos propios a pesar de el ter pasado tanto tempo no cárcere fóra de Galicia. Tiña maneiras de falar que só dicimos os galegos, como "es que si eso fuese así, yo no estaba aquí". Ese uso do imperfecto como condicional era escoitalo e dicir: pois é verdade, nós dicimos así. Si que collía deles moitas ideas para reescribir as frases do guión. No caso de Oubiña, xa case nos daba o traballo feito. Como se preparan os matices lingüísticos de cada personaxe? En que se diferencian a lingua de Miñanco, a do sarxento Castro ou a de Terito? "Colliamos moitas frases das personaxes reais para traballar a lingua de 'Fariña". No caso de Laureano Oubiña, xa case nos daba o traballo feito" Os rexistros xa viñan marcados desde o guión. Despois, como pasa en todos os proxectos, o actor vaise facendo coa personaxe, ou a personaxe co actor, e iso tamén inclúe a lingua. De todos os xeitos o que máis marcaba a maneira de falar era época, que era común a todos. O relato da serie empeza no 80, parece que non pero hai moito tempo diso. Entón moitas frases que había eu cambiábaas, dicíalles aos actores: non penses en como falas ti, pensa en como fala teu avó. Nese sentido hai certas expresións galegas que ás veces soan estrañas metidas polo medio do castelán, como "meu pai" ou "traballo". Hai xente que di que ninguén fala así. De onde saíu esa escolla? O de "meu pai" era tratamento de respecto, meus avós dicían mi padre e mi madre, miña nai aínda di meu pai e miña nai, e aínda hai moita xente que segue tratando de vostede os pais e usando estas expresións. Ao principio queríanlle meter "pai", pero era un calco do español, aquí a xente non o di así. Dixemos: se o facemos metémoslle o posesivo, se non, mellor non facelo, dicimos "papá" ou o que sexa. Entendo que chamase a atención porque ao principio a min tamén se me facía raro meter palabras en galego polo medio do castelán. Pero non queriamos meter palabras porque si, pola nota exótica, tiña que ser sempre con algún sentido. Por exemplo o de "traballo" é o nome que se lles daba ás descargas. "Traballo" non equivale a trabajo, senón que é, na fala dos narcos, estritamente unha descarga e decidimos manter iso. Si que quedaba ao principio un pouco raro dicir "Tengo un traballo", pero axiña nos afixemos. É unha maneira de situar o espectador, a base de oír esa palabra aprende que na serie ten ese significado e punto. Ao final é unha ficción e non está mal que xere a súa propia linguaxe. Pero ten que ser sempre cun sentido, non son decisións aleatorias. Chamaríaslle castrapo á lingua que se fala en Fariña? "Ás veces pensabamos "e isto entenderase?" pero tamén confiabamos no público: aínda que á xente de fóra de Galicia lle soase un pouco raro ao principio, era cuestión de afacerse" Eu xa para empezar non lle chamaría "castrapo" a nada. Pero se imos por aí a certas cidades ou vilas galegas, oes formas de falar ás veces que si que parecen de ficción. Eu non sei como chamarlle a esa lingua que se escoita pola rúa: ten a música do galego, ten as construcións do galego, ten palabras en español polo medio, ten perífrases do galego, o acento… e é xente que pensa que fala en castelán, pero iso de castelán ten pouco. Non sei, eu téñolle chamado "español-galego", se cadra temos que facer coma co spanglish e chamarlle "espagal"... En todo caso é un idioma que existe, eu non o inventei, está na rúa. Logo, cando che piden como asesora que traslades iso a unha serie en castelán, buscas o equilibrio, pero sempre caendo máis do lado do galego. A lingua de 'Fariña' parte desa realidade pero levada dúas décadas atrás, ao final é unha creación colectiva cos guionistas, co reparto… unha mestura singular á que lle poderiamos chamar "fariñento" (risas). Pero feito con moitísimo respecto e co obxectivo de que fose natural e crible. A serie está en castelán porque se emite en Antena 3, pero que lingua pensas que falarían os protagonistas reais na súa época? Galego, case seguro. Pola época penso que si, mesmo os máis noviños. Eran case todos xente humilde. Logo pode ser que pasasen ao castelán para facer os seus negocios con socios de fóra, claro... Con todo e ser unha serie en castelán, moita xente di que parece galego. É que o galego non é só letra. Coma todas as linguas, é tamén, e sobre todo, música. É galega a forma que teñen de expresarse, pero tamén o fondo, o que din, esa retranca, estarche dicindo unha cousa dando a entender a contraria... esa idiosincrasia nosa está moi presente na serie. Se todo o acento, a entoación, e as construcións das frases non estivesen acompañadas dese espírito de fondo, non faría o mesmo efecto. Hai un traballo moi ben feito desde o guión á ambientación, a estética, a música, está todo moi coidado. Hai unha harmonía enorme e os actores e as actrices están impresionantes. Cando as cousas se fan ben, con cariño e ilusión, coidando o traballo, ao final nótase. Rosa Moledo, facendo un pase de guión co equipo de dirección e actores / © Jaime Olmedo / BAMBÚ Tiñades algún medo a como reaccionaría o público ao tema da lingua? Tiñamos, si, unha mestura de ilusión e medo, sobre todo pola incerteza, porque a fin de contas, unha serie falada así era unha novidade e non sabiamos como a xente ía responder. Intuiamos que ben, e tiñamos a conciencia tranquila porque sabiamos que era un traballo ben feito. Si que ás veces pensabamos "Isto entenderase?", pero tamén confiabamos no público: aínda que á xente de fóra de Galicia lle soase un pouco raro ao principio, era cuestión de afacerse. Como cando vas ver unha película arxentina, e os primeiros 15 minutos cústache entender todo pero logo xa esqueces a forma de falar se o que che están contando che interesa. Agora que xa está en emisión, que comentarios recibes sobre a lingua da serie? Non ando moito polas redes sociais, e perdo moitas cousas, hai xente que me vai contando e que me manda capturas ou chíos. O día da estrea, sobre todo, mandábanme as cousas boas, aínda que supoño que habería de todo. A xente estaba moi sorprendida polo acento, emocionábanme moito tanto os comentarios da xente de fóra, e tamén os de galegos que viven fóra, que dicía "como me recorda isto de meu pai a meus avós". Hai un comentario que me chistara moito, un tipo de Canarias que dicía "a veces no entiendo una mierda, pero no puedo desengancharme, estoy absorbido". Pois era iso o que buscabamos. Que aínda que a xente non entendese todo, a ficción fose tan interesante que a lingua non importase, ou que importase para ben, para darlle máis personalidade e realismo á serie. Tes xa moita experiencia como asesora lingüística na televisión, e estiveches tamén en 'Mareas Vivas'. Como chegas a ese traballo? "Non hai ninguén que reme a favor da lingua nos medios públicos, ás veces parece mesmo que todo o contrario" Eu era tradutora e empecei a traballar cando comezaron as dobraxes en Galicia. Primeiro traducindo os guións e despois como lingüista en sala, na dobraxe propiamente dita. A primeira serie na que traballei como asesora en rodaxe foi 'A familia Pita', e despois chegou 'Mareas Vivas', con todo o que iso supuxo. Unha serie na Costa da Morte na que os creadores (os guionistas Zopilote, Antón Reixa, Miguel Anxo Murado) querían que os personaxes falasen a variante dialectal da zona. E iso era moi innovador naquel momento. Para preparalo fixen moita investigación: fun a bibliotecas, ao ILG, consultei o Atlas Lingüístico de Galicia, estudei as zonas, os trazos… aínda que tampouco me custou moito porque eu son de Mazaricos e comparto moitos dos trazos dialectais. De todos os xeitos, a mellor investigación faise escoitando de forma atenta pola rúa. Así fixemos con 'Fariña'. 'Mareas Vivas' foi no seu momento un fenómeno social e cultural en Galicia, e parece que 'Fariña' vai camiño de se converter noutro fito do noso audiovisual. Ves algo en común entre os dous proxectos? Si, moita xente mo recorda estes días, e xa o comentabamos cando estabamos na rodaxe, pois hai persoas do equipo que estivemos nas dúas series. A sensación de estar participando nun proxecto innovador e a mestura de medo e ilusión que iso che dá, eran similares. E nos dous casos creouse un ambiente xenial no equipo. En 'Mareas Vivas' quedamos o día da estrea no bar onde xantabamos normalmente, para vela todos xuntos. Agora para ver 'Fariña' comentamos os episodios o equipo por whatsapp. A enerxía entre nós é a mesma, e eu creo que iso se traslada ao produto, e finalmente ao público. Escoito pola rúa a xente falando de 'Fariña', e iso fai moita ilusión. No tempo que levas traballando, como ves a evolución da lingua no audiovisual? Evolución non é a palabra. Creo que con iso está todo dito. Non hai ninguén que reme a favor da lingua nos medios públicos, ás veces parece mesmo que todo o contrario. Non interesa, non hai coidado, a min dáme moita pena, e non falo como lingüista, nin desde unha ideoloxía política. Falo de sentimento, son unha galega máis á que lle encantan os idiomas, aínda que obviamente quérolle máis ao meu, e teño a sensación de que non hai quen o queira, de que falta amor pola lingua na Televisión de Galicia. Isto nótase na calidade, cada vez se coida menos. E non custa tanto, só o hai que querer facer. Podo dicir que nós en 'Fariña' puxemos moito máis esforzo, respecto e cariño á hora de coidar a lingua do que se ve en moitos produtos actuais da TVG. Iso dá que pensar. "Pódese falar unha lingua que conecte coa xente e soe familiar, e que teña toda a corrección do mundo" Debería dar, pero ninguén vai pensar nada. Non interesa pensar, e na lingua menos. Hai outras prioridades, e a lingua qué máis ten se te entenden igual e os programas teñen a mesma audiencia. Vese que non hai o respecto que había antes, polo menos puntualmente. Por exemplo, en Galicia había un sector moi implicado coa lingua que era o da dobraxe. Falo en pasado porque o están machacando, xa non se dobra case nada, as empresas non se sosteñen, os dobradores tampouco, e é unha mágoa non só para eles senón para a normalización da nosa lingua: pensemos en algo tan fundamental como a animación e os produtos infantís, que tiñan unhas dobraxes que marcaron toda unha xeración. Eu traballei en dobraxe moitos anos, e pódoche asegurar que hai grandes profesionais, a min admirábame velos e escoitalos, eran xente moi preocupada pola lingua, se non estabas atento a dicir algo ben sempre había alguén que che daba un toque. Agora ese sector xa case non ten presenza e no resto o que manda é o "todo vale", e estase perdendo moita calidade na lingua dos medios: na riqueza léxica e gramatical, na fonética, na entoación… Porque xa digo, a letra é moi importante, pero a música é fundamental. Ti pódeslle dar toda a letra do mundo pero como non recoñezas a música, non te vas recoñecer nesa lingua. Ás veces na tele parece que vemos casos estremos: ou xente que fala coa letra correcta pero pouco coidado na entoación ou na fonética, ou o contrario: galego que soa moi de verdade pero cheo de castelanismos. É compatible falar galego "auténtico" con que este galego sexa correcto? Total e absolutamente compatible. Que sexa correcto non quere dicir que non poidas meter na fala habitual ás veces unha palabra doutro idioma, tampouco hai que ser tan estritos. A menos que sexas unha televisión pública, daquela debería ser obrigatorio coidar a corrección. Hai maneiras e maneiras de facer as cousas, e eu creo que se pode sumar sen quitar frescura e naturalidade. Ademais non fai falta, pódese falar unha lingua que conecte coa xente e soe familiar, e que teña toda a corrección do mundo. Fariamos moito pola lingua se coidásemos sempre as dúas cousas desde os medios de comunicación. Pero non se fai. Nin se vixía desde arriba nin moitas veces os propios profesionais se fixan, por inercia e porque tampouco ninguén llelo esixe. Como pode o audiovisual contribuír máis a recuperar falantes? Facendo produtos coidados en galego. Todo tipo de produtos, hai público para todo se se fai ben. Primeiro, que o contido sexa atractivo para diferentes públicos. E despois, insisto, coidar a lingua. Se ti escoitas un modelo de lingua de calidade, unificado pero tamén diverso e rico, á xente entraríanos polos oídos, habería persoas que identificarían máis a súa lingua coa que se fala na televisión, falaríana con máis orgullo e con máis gusto, e logo habería outras que se interesarían por coñecela porque non a coñecen. Non é tan difícil, só hai que querer, e iso tense que facer desde o poder. Porque, con respecto á lingua, hai unha pouca xente que está concienciada, dunha cousa ou da contraria, pero despois hai unha corrente do medio que imos un pouco para onde nos levan. Así que isto é responsabilidade de quen goberna: está na dirección que eles elixan, e no esforzo que poñan para combater as inercias sociais, que camiñemos cara á recuperación do galego, cuantitativa e cualitativamente, ou cara ao seu deterioro e desaparición.


Summary: Un ex traballador da diocese de Ourense litiga contra a institución eclesiástica tras cinco anos traballando de conserxe nos que, asegura, "fixéronme sentir como un escravo", con xornadas "de 80 horas semanais" e labores que ían alén da súa función de conserxe. Agora, din os seus representantes sindicais, recibe chamadas intimidatorias para instalo a desistir da demanda.

Manuel -nome figurado- é salvadoreño. "Ameazado" no seu país, decidiu pedirlle asilo ao Estado español, que llo denegou. Así e todo, no ano 2008 logrou un posto de traballo en Ourense, onde foi contratado como conserxe da casa sacerdotal, unha residencia habitada maioritariamente por cregos de avanzada idade, dependente do bispado. Asinou un contrato laboral e recibiu instrucións "sobre o que tiña que facer", a comezar por "durmir alí" e a seguir por tarefas detalladas case hora a hora, "dende as sete e media da mañá, para agardar polo pan" e "ata as once da noite", unha xornada laboral de "13 ou 14 horas diarias" cun breve descanso a mediodía. Só se detiña "das catro da tarde do sábado ás nove da noite do domingo", todo a cambio do "soldo mínimo" e sen maiores problemas ata que o traballador contrastou a súa situación "coas leis de aquí, das que sabía e sei moi pouco", un contraste que lle valeu o despedimento, relata. "Estiven así durante catro anos, ata que a miña familia e os meus amigos me preguntaron por que tiña períodos de traballo tan longos", explica Manuel, en conversa con Praza Pública. "Un día xente de aquí, de Galicia, pediume o contrato" e advertiuno de que "non tiña por que durmir nesa casa" e de que a súa xornada era "de 40 horas semanais", a correspondente co seu salario, e en ningún caso "contemplaba nocturnidade". Coa información na man, o traballador decidiu facer valer os seus dereitos, a comezar por "deixar de durmir alí". "O meu xefe", o director do centro, "decatouse e fíxome prometer que ía seguir durmindo alí, eu negueime porque o meu contrato non o dicía e iso -advertiuno- era denunciable". Daquela, os "pequenos signos de xenofobia" e intolerancia que Manuel advertira durante catro anos nos que o chamaban "negro, estranxeiro e cousas desas" comezaron a multiplicarse. "Eu non podía seguir traballando 80 horas cun soldo de 40" "Seguín traballando as mesmas horas, até as once da noite" e cumprindo, coma sempre, cos seus múltiples labores: "recoller o pan, trasladar mercadorías dunha adega ata a cociña, levar os enfermos ao médico, xestionar o control dos medicamentos, facer a limpeza de todo un andar, cambiar a algúns residentes que tiñan que usar cueiros...", detalla. Tras a primeira protesta polo exceso de horas a este traballo engadíronse outras funcións, como "limpar tirado no chan e a man". O despedimento baseouse en comentarios de Facebook Neste escenario "houbo dúas ou tres veces que quedei durmido, porque o corpo chega un momento que non dá para máis", ilustra. Nese momento "o xefe púxome unha sanción e eu animeime a poñer unha denuncia para que a Inspección de Traballo revisase as miñas horas, porque eu non podía seguir traballando 80 horas cun soldo de 40". "Aos dous ou tres días de poñer a denuncia deixáronme unha carta na portaría" do edificio, "ameazándome e dicíndome que deixase o traballo". Apenas unha semana despois Manuel recibía outra carta, a de despedimento, na que non se alegaba nada referente ao seu labor na residencia, senón "usando a base de que se meteran no meu Facebook", no que ten o perfil pechado, e viran "comentarios que eu fixera sobre cuestións relixiosas". Dende o momento da contratación "sabían que eu non son católico" e estes comentarios eran "xerais, sobre a Igrexa católica, sen mencionar a diocese de Ourense nin a ningunha das persoas que alí traballan", como "quen di que os políticos son corruptos", exemplifica. Proceso xudicial Co despedimento disciplinario na man Manuel aínda tivo que aturar "o sermón" dun dos dirixentes do bispado: "dicíame que era unha barbaridade, que como me atrevera a dicir iso" e, ao tempo, dando "por feito que, como eu era estranxeiro, me conviña estar nun lugar no que me desen teito e comida, para aforrar". Segundo este sacerdote, relata, "os estranxeiros veñen a iso" e, se ben "non tiña por que ter feito" tantas horas, "tiña tempo libre e se as fixen, foi porque quixen", argumentáronlle. Deste xeito, o bispado négase non só a indemnizar a Manuel, dado que foi despedido disciplinariamente, senón tamén a compensalo polas horas extras impagadas. "Fixéronme sentir como un escravo" Xa co asesoramento da CIG, Manuel tentou negociar sen éxito a compensación económica e viuse abocado a un procedemento xudicial no que aínda se atopa inmerso. Tras "facerme sentir como un escravo" agora "estanme a chamar para que desista da demanda, dinme que, de todos os xeitos, vou saír perdendo porque eles teñen a razón". Dende o sindicato ratifican tamén a versión do traballador: "segue recibindo chamadas con ameazas, recordándolle que é estranxeiro e que poden influír cara á consecución dun novo traballo". "Denunciamos a actitude da diocese xa non como empresa, senón polo carácter social que debería ter; predican unha cousa e despois fan outra, ameazando a xente, vendéndolle favores e tratándoa como unha miserable", resumen.


Summary: A Plataforma Galega polo Dereito ao Aborto "toma as prazas" de varias localidades galegas para celebrar a retirada do anteproxecto da lei do aborto e a dimisión de Gallardón, pero advirte que "non todo está gañado" e que o PP "segue atacando a liberdade das mulleres".

A Plataforma Galega polo Dereito ao Aborto (PGDA) volveu saír este domingo á rúa con motivo do Dia Internacional dos Dereitos Sexuais e Reprodutivos. Fíxoo en varias cidades galegas "tomando as prazas" con accións reivindicativas nas que cantaron cancións e fixeron un baile comunitario para celebrar a retirada do anteproxecto da lei do aborto que preparaba o Goberno e que provocou a dimisión do ministro de Xustiza, Alberto Ruiz Gallardón. "Non todo está gañado", advirte a plataforma, que cre que o PP "segue atacando a liberdade e a dignidade das mulleres" "Aborto, legal, seguro e gratuíto", reclamaron en varias prazas do país ducias de mulleres, que reivindicaron os seus dereitos pero tamén volveron pedir fomentar a súa autonomía e advertiron de que "non todo está gañado", xa que o PP "segue atacando a liberdade e a dignidade das mulleres, coma no caso das adolescentes menors de 18 anos, que verán limitados os seus dereitos por decisión dos seus pais". "Non baixamos a garda; gañamos unha batalla máis pero a loita feminista continúa" Na Coruña, Ferrol, Vigo, Ourense, Lugo e Compostela, a PGDA manifestou para deixar claro que "segue en pé de guerra" e "observando os movementos do Goberno con lupa". "Non baixamos a garda; gañamos unha batalla máis pero a loita feminista continúa. Queremos que o aborto estea fóra do Código Penal, queremos un aborto seguro e na sanidade pública", aseguran tras unhas marchas moi festivas pero tamén reivindicativas. Entre elas, solicitouse ademais a retirada do recurso que o PP preentou ante o Tribunal Constitucional da actual lei do aborto, que foi aprobada na anterior lexislatura. Entre os cánticos, moitos contra a Conferencia Episcopal, contra a sociedade "machista e patriarcal" e a prol do aborto libre e gratuíto. "Somos mulleres, non incubadoras", puido escoitarse por exemplo en Compostela. "Estamos fartas desta loucura política e queremos ser soberanas dos nosos corpos e do noso dereito a decidir por nós mesmas. Nin o Estado, nin a Igrexa teñen a nosa aprobación, nin o noso dereito a decidir (por moito que queiran roubalo), Só nós podemos decidir sobre a maternidade!", reivindicou a plataforma antes dunhas marchas que tamén se desenvolveron en numerosos outros puntos do Estado.


Summary: Celébrase en Compostela de 9 a 15 de decembro Delas Fest: Elas Tamén Pintan, o primeiro festival feminista de arte urbana.

Arrinca en Compostela Delas Fest: Elas tamén pintan, o primeiro festival feminista de arte urbana e contextual de Europa. Entre 9 e 15 de decembro sete creadoras intervirán en distintos lugares da comarca de Santiago, como Ames e Teo. Chegadas de varios recunchos do mundo, con diferentes disciplinas e enfoques, apropiaranse do espazo público para o transformar en soporte de expresión e de intervención política.


Confeso que o título deste artigo é un plaxio. Roberto Blanco Valdés titulou de igual xeito un artigo seu o día despois da folga xeral do 29 de marzo. Copiei con todo descaro ao columnista estrela de La Voz de Galicia, basicamente, porque expresa, nun medio con gran influencia social e institucional neste país —que ademais se mantén en pé coas subvencións pagadas cos cartos de todos os galegos e galegas (tamén os meus)— algunhas opinións aborrecidamente recorrentes na prensa da dereita (o que equivale a dicir a case totalidade da prensa) sobre conceptos demasiado valiosos —democracia, liberdade— como para permitirmos que os baleiren de contido e os terxiversen ao seu antollo. Parte da inxenuidade (interesada, naturalmente) de que na nosa sociedade a única lei que impera é a equivalente á que no antigo réxime se coñecía como loi civil e que as decisións dos cidadáns nunca se ven condicionadas por outro tipo de leis non escritas Sen pretender entrar agora na influencia doutras "microfísicas do poder" como as analizadas por Michel Foucault no comportamento das persoas, o principal problema deste tipo de interpretacións das cousas (os piquetes son antidemocráticos, a única participación social lexítima consiste en votar cada catro anos e en calar a boca o resto, a liberdade ao traballo está a ser vulnerada coa folga, etc.) é que parte da inxenuidade (interesada, naturalmente) de que na nosa sociedade a única lei que impera é a equivalente á que no antigo réxime se coñecía como loi civil e que as decisións dos cidadáns nunca se ven condicionadas por outro tipo de leis non escritas. Estes demócratas formalistas non só parten de que os códigos prescriben qué se pode e non se pode facer senón tamén de que os códigos teñen, se cadra por poderes sobrenaturais, a milagrosa capacidade de se faceren respectar sempre e por todas as partes. Compórtanse, este tipo de analistas, como se a verdadeira razón de ser da política, a resolución da confrontación de intereses contrapostos no seo da sociedade, fose un limpo e florentino duelo de esgrima retransmitido por televisión desde a Carrera de San Jerónimo ou desde a rúa do Hórreo na que os dous contendentes en liza (en verdade os intereses dun dos contendentes raramente aparecen nesas institucións) partisen da mesma posición de poder e contasen coas mesmas capacidades e posibilidades. É por iso que os comentarios destes analistas consisten, a maior parte das veces, máis nunha nota ao pé de páxina desa novela de ficción chamada democracia de mercado, e doutras subficcións como é a do espírito emprendedor necesarias para soster o edificio ideolóxico, que nunha descrición veraz de como funcionan as cousas na realidade. Cando se enfatiza o papel "violento", "mafioso" dos piquetes o día da folga e se esquecen as coaccións e ameazas da maior parte do empresariado os días previos á folga, o día da folga e todos os días do resto do ano estase a dar por xusto un combate no que un dos dous contendentes ten, en realidade, un dos brazos atados no lombo. Cando se enfatiza o papel "violento", "mafioso" (ou calquera outro calificativo dos lidos na prensa estes días) dos piquetes o día da folga e se esquecen as coaccións e ameazas da maior parte do empresariado os días previos á folga, o día da folga e todos os días do resto do ano —co engadido de que este ten a potestade de decidir sobre o pan da xente— estase a dar por xusto un combate no que un dos dous contendentes ten, en realidade, un dos brazos atados no lombo. Noutra orde de cousas, cómpre sinalar tamén o pouco honesto que é falar só da participación na folga e non mencionar as masivas manifestacións de cidadáns. Se cadra sucede que tamén se pensa que eses cidadáns foron forzados a acudir, a berrar e a indignarse coa reforma laboral. Como ben explicaba Antoni Domènech no seu estupendo O eclipse da fraternidade, no antigo réxime ademais da loi civil imperaba a loi de famille. Esta, herdeira do feudalismo medieval, rexía na casa do señor na que a loi civil non tiña ningún dereito a lexislar. Lembraba tamén Domènech que a etimoloxía das palabras relacionadas coa familia agochan no seu seo significados que falan por si sós. Así, se entre domus (casa) e dominación existe un vencello ben transparente, tamén non é casual que a palabra que dará lugar ao propio termo familia, famulus, significase escravo. Cando os demócratas formalistas analizan a sociedade coma algo perfectamente representado nas institucións e nos seus códigos esquecen que nestas "sociedades libres" hai moitísimos espazos nos que a loi de famille ten máis peso — aínda que non se atope codificada— que a loi civil. Un deses lugares refractarios á democracia é a empresa. Nela a dominación e o servilismo son o pan de cada día. Como ben explicaba Antoni Domènech no seu estupendo O eclipse da fraternidade, no antigo réxime ademais da loi civil imperaba a loi de famille É paradoxal, e moi elocuente, que a pedra angular das autoproclamadas sociedades democráticas liberais sexa unha institución na que a democracia aínda non penetrou. O lugar no que a xente do común pasa un terzo do día, o lugar que marca todas as decisións políticas dos estados, o lugar que determina o ton dos discursos emitidos polos media até o punto de que a súa lóxica xa lixou outros campos semánticos (a expresión capital humano é paradigmática), en suma, a entidade que exerce de modelo de todo o existente nas "sociedades libres" é un lugar antidemocrático no que a loi de famille dos vellos señores medievais e dos termidorianos que desandaron os logros da revolución francesa, prevalece sobre a loi civil naqueles aspectos nos que esta aínda torce o fiel da balanza a favor dos de abaixo. E se verdadeiramente queremos falar de democracia e liberdade, por que non preguntármonos pola saúde destes dous valores, supostamente centrais na nosa sociedade, no interior das empresas? E se verdadeiramente queremos falar de democracia e liberdade, por que non preguntármonos pola saúde destes dous valores, supostamente centrais na nosa sociedade, no interior das empresas? Por que non preguntar cantas persoas con experiencia no que é o traballo por conta allea pode expresarse con liberdade na súa empresa? Por que non preguntar cantos se ven forzados a aplicar un estado de excepción á súa condición de cidadáns durante oito (case sempre máis) horas de cada un dos seus días? Non será que moitos dos que saíron ás rúas o 29 de marzo, coñecedores de como actuaba a moa da loi de famille nas empresas en que traballan, non están dispostos permitir que este tipo de perversa lei consuetudinaria se sancione, ademais, na loi civil emanada das institucións políticas que, segundo os opinadores da dereita, son as únicas lexítimas, democráticas e libres? E que é a folga xeral e a acción dos piquetes senón unha ferramenta democrática a disposición dos de abaixo para preservar a súa liberdade —pois só é libre quen ten as condicións materiais necesarias para selo e só é democrática unha sociedade composta por individuos libres— cando esta se ve conculcada por unha contrarreforma laboral que dá poderes omnímodos ao empresariado para despedir sen render contas a ninguén, ou para mudar de posto ao traballador ao seu antollo, ou para modificarlle o seu salario, ou para descolgar a empresa dos convenios colectivos? E que é a folga xeral e a acción dos piquetes senón unha ferramenta democrática a disposición dos de abaixo para preservar a súa liberdade? E que hai, por último, máis democrático que ver como o grupo de irmáns nos que se acaban por converter todos aqueles que viven baixo o xugo do pater familias (o patrón), se unen fraternalmente para loitar contra esta tiranía, tan hipócrita, que lonxe de amosarse como o que é, prefire disfrazarse de roupaxes democráticos?


Summary: Mália os recortes sociais anunciados polo goberno de Rajoy, os datos sitúan ao Estado español ao borde do colapso económico cun rescate máis que seguro á volta da esquina. A prima de risco por riba dos 610 puntos e o rescate de Valencia engaden dificuldades á agónica política económica do PP.

Os recortes nos dereitos sociais anunciados polo goberno de Rajoy para paliar a crise económica e sortear o previsíbel rescate non están a mudar o camiño cara o abismo no que se sitúa. A prima de risco situouse en 612 puntos, marca histórica de desastre, mentres o goberno da Comunidade de Valencia solicitou o rescate, incapaz xa de facer fronte á débeda que o afoga. A desorientación do goberno de Rajoy e a desconfianza internacional puxéronse ao ar cos dados que sexta feira se manexaban en todos os medios de comunicación internacional. O Estado español púñase nos índices económicos no posto máis baixo da Europa e auguraba un rescate do que a Rajoy lle vai ser difícil fuxir. A prima de risco situábase nun insólito 612 co interés ao 7,2% e un Ibex con perdas do 5,8% ademais da solicitude de rescate da Comunidade Valenciana deixaron sen palabras e sen solucións ao goberno do PP que só atinou a xustificar as medidas tomadas ate agora, sen demasiada forza, unha vez anunciaron que a recesión continuará ate 2014 e o desemprego situarase por riba do 20% ate o 2016.


Summary: O patrón, Juan Padín, e máis o seu sobriño, Eduardo Rial, mantiveron ante a Audiencia Nacional que o terceiro mariñeiro que sobreviviu ao naufraxio "mente" e que o sinistro foi consecuencia dunha parada repentina do motor.

Samuel Kwesi, un dos tres sobreviventes do naufraxio do pesqueiro Vila de Pitanxo, asegurou ante a Audiencia Nacional que o barco tería afundido aínda que non tivese parado o motor. Así o sinalou na súa declaración o pasado 6 de xuño, á que tivo acceso Europa Press, unha intervención na que insistiu no seu relato, asegurando que o motor do buque non se detivo de súpeto, senón que o barco embarrou primeiro —as redes engancháronse ao fondo do mar— e comezou a escorarse e a entrar auga no interior. Despois, e sempre segundo as súas palabras, o capitán do Pitanxo, Juan Padín —outro dos tres superviventes, alén do seu sobriño, Eduardo Rial—, comezaría a levar a cabo diferentes accións para tratar de liquidar a situación, até que finalmente parou o motor pola gran cantidade de auga que estaba a entrar. "Xa entrara auga. O Pitanxo aínda que non parase o motor ía afundir igual, porque na posición na que estaba antes de que parase xa era o final", subliñou Kwesi. Esta versión contradi a defendida polo propio Padín e Rial. O xuíz da Audiencia Nacional ao sobriño do patrón do 'Vila de Pitanxo': "Ten a obriga de dicir a verdade, que non llo teña que repetir" Ambos os dous sostiveron nas súas declaracións que o motor do Vila de Pitanxo parou de forma repentina, deixando o barco a mercé das ondas no medio do temporal. Isto provocaría a entrada de auga e o seu posterior afundimento. Con todo, a versión de Kwesi dista bastante da dos outros dous superviventes, xa que reiterou que foi o feito de embarrar o que provocou a entrada de auga, logo de que o capitán comezase a virar o barco para tratar de solucionar o problema, xa que a entrada de auga comezara a escorar o barco. A tripulación do 'Pitanxo' pediu ao capitán que soltase o aparello cando comezou escorar: "Asasino, quérenos matar" Nese momento, o xefe de máquinas trataría de baixar á sala de máquinas a ver que estaba a pasar e, acompañado por Eduardo Rial, chegaron até a porta de entrada desde a cuberta. Porén, segundo Samuel, nunca chegaron a entrar porque o buque estaba demasiado escorado xa. Nese momento, o motor do Pitanxo aínda funcionaba. Unha das frases máis repetidas na declaración de Samuel foi a que, segundo el, dixo o capitán do buque minutos antes de que afundise. Kwesi asegurou que Padín non deu a alerta de abandono do buque nin de pór os traxes salvavidas, o único que dixo foi: "Subide arriba, subide á ponte [de mando], hostias!". Esta oración foi repetida por Samuel de forma literal en, cando menos, unha decena de ocasións durante as case dúas horas de interrogatorio. Tamén asegurou que os mariñeiros pediron a Padín que soltase as redes para así poder corrixir o escoramento do barco, mais o capitán "nunca" lles fixo caso. Baixada ao pecio Por outra parte, o delegado do Goberno estatal na Galiza, José Miñóns, afirmou esta cuarta feira que o Executivo mantén "aberta" a opción de baixar ao pecio do Pitanxo, como piden as familias das vítimas. "Estamos a disposición dos equipos de investigación", asegurou. Os familiares do 'Pitanxo' volverán pedir á ministra de Transportes a baixada ao pecio


Summary: Os seis equipos galegos estarán no Grupo 1. Serán Pontevedra CF, SD Compostela, Arousa SC, CD Arenteiro, Bergantiños FC e Coruxo FC.

Esta fin de semana comezará oficialmente a 2ª RFEF (Real Federación Española de Fútbol), unha categoría na que o fútbol galego contará esta tempada con seis representantes: Pontevedra CF, SD Compostela, Arousa SC, CD Arenteiro, Bergantiños FC e Coruxo FC. Os seis estarán encadrados no Grupo 1 e xa contan as horas para o seu debut. O inicio será de vértigo posto que na primeira xornada terán lugar dous derbis. O primeiro en vestirse de curto será o Bergantiños FC. Xogará o sábado 4 de setembro a partir das 18 horas en Asturies, no Nuevo Ganzábal para medirse á UP Langreo. Será a estrea do conxunto de Carballo na categoría tras o seu ascenso a pasada campaña. O partido será retransmitido en directo a través da plataforma de deportes por streaming Footters. A festa continuará dúas horas máis tarde en Vilagarcía, no estadio da Lomba, e cun derbi entre o Arousa SC e o CD Arenteiro, os outros dous equipos galegos que rubricaron o salto de categoría o curso pasado. O partido será retransmitido en directo por TVG. O resto da xornada para os equipos galegos quedará para o domingo. O Coruxo FC de Gonzalo Fernández estrearase lonxe do seu estadio do Vao, na Nueva Balastera para enfrontarse ao CD Palencia Cristo Atlético. O choque disputarase o domingo 5 de setembro a partir das 12 horas e tamén poderá seguirse a través de Footters. O ramo para esta primeira xornada de 2ª levaranos até a capital do Lérez. O Municipal de Pasarón albergará outro derbi, o envite agardado entre o Pontevedra CF e a SD Compostela a partir das 18 horas e coas cámaras da TVG retransmitindo en directo. A Liga Nacional Xuvenil xa ten calendario O Departamento de Competición da Real Federación Galega de Fútbol vén de publicar na súa páxina web o calendario de competición da Liga Nacional Xuvenil para a tempada 2021/2022. Serán 18 os equipos que competirán esta campaña no grupo galego. A liga ten previsto comezar o 19 de setembro e rematará o 29 de maio de 2022, con 2 ascensos a División de Honra e 2 descensos á Liga Galega. Esta competición desenvolverase nunha liga a disputar nun total de 34 xornadas a dobre volta e nun único grupo.


Summary: A Asociación Socio-Pedagóxica Galega vén de disponibilizar na rede a versión dixital da Historia da Literatura Galega, unha enciclopedia completa sobre a arte literaria feita na Galiza e en galego que xa se pode consultar na rede.

Esta obra presentarase a vindeira sexta-feira ás 20 horas na sala de exposicións do Pazo de San Marcos de Lugo, coa presenza de Xosé Ferreiro, delegado de Cultura da Deputación de Lugo; Xoán Costa, presidente da AS-PG; a escritora Olga Novo; e Armando Requeixo, escritor e crítico literario. Acompañarán con música Tonecho Castelos e Pablo Esqueira. Grazas a esta obra poderemos coñecer "o mellor que escribiron as galegas e os galegos que nos precederon ou que, afortunadamente, aínda conviven connosco", segundo declarou Xoán Costa, presidente da AS-PG, que nos explicou que o proxecto comezou hai dous anos: "Partía da exitosa experiencia que durante 50 semanas, en entregas quincenais, mantivera nos quiosques un fascículo e un libro. Actualizar e reeditar en papel non parecía unha opción adecuada. Así que optamos por facer todo de novo, en formato nativo dixital, con outra estrutura e outros obxectivos". Esta ferramenta web inclúe 1.600 páxinas de texto que recollen a Historia da Literatura Galega, pero adaptadas á linguaxe de Internet e que prevé a incorporación de elementos multimedia e as diferentes posibilidades de leitura que ofrecen os dispositivos actuais, sexan teléfonos móbiles ou tabletas. Accesible sen conexión Poder usar os textos sen necesidade de conexión a internet foi unha das preocupacións da AS-PG. Para iso "preparamos programas de lectura específicos que permiten que un usuario poida ter sempre consigo os textos que desexe ler sen necesidade de os descargar ou ter conexión a internet", sinala Costa, que adiantou que "esta posibilidade vai unida á abertura dunha tenda de distribución onde, ademais da propia historia que agora editamos, pretendemos distribuír boa parte da literatura galega. Antes foi o libro en papel que acompañou os fascículos, agora será o libro dixital o que ocupe ese lugar". A Historia da Literatura Galega estrutúrase, dunha parte, en torno a un menú de contidos que fan referencia ás diferentes etapas da literatura galega, da idade media á actualidade e doutra a autores, obras, organismos, publicacións, eventos e movementos. En desenvolvemento O proxecto continuará a desenvolverse no futuro, con información ampliada e un fragmento de cada obra. Segundo Xoán Costa, "tamén apareceran na tenda, para compra ou consulta, todas as obras de que sexa posíbel dipoñer. Esta parte, xunto coa actualización dos textos e autores dos últimos anos, será o proxecto a desenvolver neste ano". Ademais, desde a obra haberá acceso tamén a material multimedia de xeito que será posíbel completar a aproximación a obras e/ou autoras e autores con vídeo, animación ou música. Tamén estará ligada cos xogos que a AS-PG desenvolveu e, a máis longo prazo, cun dicionario "no que estamos traballando".


Summary: A alcaldesa da Coruña, Inés Rey, aclara que manteñen o proceso para convertir o edificio nun Ben de Interese Cultural (BIC) mentres o colectivo cidadá advirte de que manterá a súa posición "ríxida e inflexíbel" para que o edificio regrese ás mans do pobo. Namentres a inmobiliaria Philippot&Lloyd Real Estate colgou imaxes da vivenda na plataforma online 'Fotocasa.es' sen aclarar o prezo que están a demandar os Franco

A decisión da familia Franco de pór á venda a Casa Cornide, en pleno centro da Cidade Vella da Coruña, non foi ben acollida quer polo Concello, quer pola cidadanía. Tanto o Concello como a Plataforma en Defensa do Común amosaron o seu disgusto coa nova. Ao tempo que as imaxes do interior do pazo -exemplo do barroco coruñés xunto coa Casa Paredes- comezaron a distribuírse pola rede, a inmobiliaria negouse a aclarar a Nós Diario a canto ascende a contía que piden os herdeiros por "non estar autorizada". Porén, o feito de que Philippot & Lloyd Real Estate non aclarase unha das grandes preguntas da xornada (na Coruña e, ao mellor, en toda Galiza) non impediu que distintas voces se deixasen escoitar na cidade. A alcaldesa, a socialista Inés Rey, afirmou que o Concello segue coa súa idea de converter en Ben de Interese Cultural (BIC) a edificación do século XVIII. Co xuízo polo pazo de Meirás aínda a expensas de resolución, a rexedora recoñeceu que os trámites se adiaron un pouco pola obriga de confinamento pero asegurou que xa foron reiniciados. Malia ese avance non queda claro se a declaración chegará a tempo para evitar un negocio de compra-venda e conseguir o retorno da propiedade ao patrimonio público. Neste contexto, Rey incidiu en que "as actitudes de desprezo da familia Franco cara o público e a legalidade son evidentes; esta é unha delas". Unha vella demanda cidadá Se hai anos xa foran militantes do BNG os que demandaran de xeito aberto que a casa pasase a ser pública, nos últimos tempos tanto a Asociación de Veciños da Cidade Vella como a Plataforma Aberta en Defensa do Común fixeron o propio. Na memoria de moitos queda unha escenificación caricaturesca do que puido pasar cando a Casa Cornide cambiou de mans por última vez. Alí houbo quen exerceu de Francisco Franco, Carmen Polo, Felipe VI, Pedro Barrié de la Maza e o ex alcalde Alfonso Molina. O voceiro de Defensa do Común, Ricardo Vales, explicou a este xornal que non agardaban a saída ao mercado inmobiliario e reiterou que o edificio debe ser "patrimonio público". "Tiña que ser BIC xa porque así as institucións terían dereitos de tanteo: o que queremos é que se devolva ao pobo da Coruña", reflexionou. No medio da polémica, os Franco defenderon o seu dereito a vender. Lamentando que os trámites non estiveran resoltos xa por Concello e Xunta de Galiza, Vales confirmou que van a manter a súa posición "ríxida e inflexíbel de defensa". Pronto haberá unha reunión para decidir que pasos han seguir, posto que tiñan previsto algo máis lúdico como a interpretación da sorte de ópera bufa de hai dous anos. "Exclusiva propiedade" Curiosamente, en contra do que se fixera co pazo de Meirás, que só saíra promocionado na páxina web da inmobiliaria Mikeli, a nova empresa pola que apostou a familia do ditador Francisco Franco subiu á plataforma Fotocasa.es a oferta. No anuncio non sae un prezo e tampouco o aclararon os responsables da firma a solicitude de Nós Diario, pero si se fala dunha "exclusiva propiedade de 1900, reformada en 1964" e tamén en 2018. Nese último ano deuse unha reforma do tellado, e outras zonas, que espertou a intriga dos veciños por si había unha mudanza ou unha saída ao mercado próxima. O edificio ten unha planta baixa-rasante, outra planta baixa e dúas alturas completas. Nelas hai espazo para 13 aseos e 11 cuartos. Ten garaxe para dous coches e un almacén. A vivenda ten fachadas a tres rúas perto da praza de Azcárraga, no centro do barrio antigo coruñés. A inmobiliaria destaca que a propiedade conta cun montacargas, unha biblioteca construída con "madeiras nobres", teitos altos e "abovedados" e "antigas dependencias do servizo". A que describe como "propiedade única no centro da Coruña" no seu portal dixital propio tamén dispón dunha "ampla terraza cuberta e acristalada con lavadoiro e outra con vistas á cidade".


Summary: O presidente da Asociación internacional de estudos galegos, Craig Patterson, repasou os "intentos infrutuosos" de selar acordos de colaboración coa Xunta de Feijóo durante o trienio da lexislatura

"Foinos eticamente imposíbel ficar calados". Así de taxativo se manifestou Craig Patterson, presidente da Asociación internacional de estudos galegos --AIEG--, que pecha mandato --2009 a 2012-- cun informe ao redor da situación da nosa lingua neses tres anos, cadrando xustamente co paso do PP de Feijóo pola Xunta. Se ben enfatizou a "boa saúde" de que gozan os ámbitos en que se analiza a realidade galega polo mundo adiante, Patterson manifestou publicamente o seu malestar da entidade coas políticas lingüísticas e culturais emprendidas pola dereita na Galiza. "Non tivemos máis remedio, dadas esas circunstancias tan prexudicais para a lingua, cultura e a realidade galegas", subliñou. Na décima Asemblea xeral de soci@s da entidade e perante 150 investigadoras e investigadores de todo o planeta, Patterson repasou os "intentos infrutuosos" de selar acordos de colaboración, concretados en diversas xuntanzas co Secretario xeral de política lingüística e co Director xeral de creación e difusión da cultura. "Como xestores da única asociación de estudos galegos no mundo, tocounos vivir un periodo negativo, tanto económico como político", valorou, respecto da relación entre a Asociación e as institucións oficiais neste trienio.


Summary: Máis un semanario na rúa. Entrevistamos o portavoz nacional de Anova, Antón Sánchez, e o director de cinema Pedro Pinho, contamos como investidores árabes e madrileños pugnan por construír parques eólicos na Galiza... Todo isto, e moito máis, xa na nosa loxa.

Grandes investidores árabes, madrileños, norteamericanos e cataláns compiten con dúas PEME galegas –Greenalia e Adelanta– por construír 34 novos parques eólicos no país. Recortando prazos á metade grazas a un novo polémico marco legal, 285 muíños e 855 megavatios eólicos poden entrar en funcionamento antes da fin de 2019, segundo dados oficiais da Xunta aos que tivo acceso en primicia Sermos Galiza. Contámolo en 'Sauditas e madrileños, na pugna por construír 34 novos parques eólicos'. 'Un Himno aínda sen restituír'. O 20 de decembro de 1907 o Gran Teatro da Habana acollía unha homenaxe a Pascual Veiga en que foi interpretado por vez primeira de maneira oficial o Himno Galego. 110 anos após o texto orixinal, deturpado co paso dos anos, segue sen se restituír. A Fundación Galiza Sempre e a Federación Galiza Cultura non cesan no empeño por conseguir a recuperación da letra verdadeira. Depende do Parlamento de Galiza que así se faga. Recomendacións para unha xestión máis racional e máis responsábel da auga. 'A seca chegou para ficar'. "Todo é debatíbel menos os consensos dos que nace a marea". Entrevistamos o portavoz nacional de Anova, Antón Sánchez. Defende con paixón a vixencia da fórmula da unidade popular. É, alega, unha exixencia das cidadás. E con idéntica enerxía enarbora os principios fundacionais de En Marea, a comezar pola consideración da Galiza como un suxeito político con direito a decidilo todo Somos unha nación, somos unha nacionalidade histórica, somos unha rexión? Tal vez non somos nada diso. Talvez só somos un espazo diluído nunha unidade superior que nos engloba, o noroeste. A esa tese apuntou Feijóo nun recente acto conxunto co presidente de Asturias. 'Feijóo dilúe Galiza no noroeste'. 'Xerusalén, capital dos crimes de Israel'. Donald Trump colócase como principal valedor da causa sionista. 'Portugal, balanço de dois anos de governo'. Bruno Carvalho sostén nesta análise como o tempo passado confirma que se reverteram muitas das medidas de austeridade impostas pelo FMI e União Europeia e que parte dos acordos do PS co Partido Comunista Português e o Bloco de Esquerda foi implementado Un novo sinistro nas obras do AVE na Galiza deixaba a finais de novembro un operario ferido grave. Os 242 quilómetros construídos até o de agora desta infraestrutura no noso país custaron a morte de 7 traballadores e ducias de accidentes graves. Por que este índice tan alto? Respondemos en 'A cara B do AVE: mortos e precariedade'. En análise, saúde laboral, crise económica e futuro da UE. En Mamoria achegámonos a Josefa López Armesto. A sabotaxe do alumeado das festas do San Xoán en Sarria por parte dos falanxistas sería a metáfora da escuridade que ficaría na vida de Josefa e de Constante. Muller coraxe, solidaria, loitadora, pioneira e emprendedora, Josefa López Armesto acolleu no seu teito os perseguidos e foi quen de sacar adiante un negocio nun mundo masculinizado. "Eu acho que o cinema muda a vida", confésanos Pedro Pinho, director de. A Fábrica de Nada, melhor filme do Cineuropa, uma ficção que espelha a realidade e que situa a crise económica de Portugal como pano de fundo. Após a marcha do director, Iñaki Martínez, o museo afronta unha etapa de incerteza na que por agora a pelota está no tellado do Concello de Vigo, principal contribuidor do proxecto. 'Marco, unha nave sen ninguén ao temón'. Neste número, ademais, as achegas, opinións, críticas e colaboracións de Xoán Costa, Francisco Castro, David Otero, Marga do Val, Nachortas, Tokio, Mario Regueria, Andrés Castro, Navia Rivas, Cilia Torna, Mercedes Espiño...


Summary: As multinacionais e as persoas ricas son as principais responsábeis do abuso e evasión fiscal que afecta a recadación de impostos nos países do mundo.

O abuso fiscal de multinacionais e individuos ricos xera unhas perdas na recadación de impostos de 426.000 millóns de euros no planeta, dabondo para vacinar máis de tres veces a toda a poboación do mundo, destaca o informe do Estado da Xustiza Fiscal 2021, elaborado pola Alianza global pola xustiza fiscal, a Rede de xustiza fiscal e Servizos públicos internacionais, onde participan sindicatos de distintos países. "Eses cartos son a punta do iceberg", explica o científico de datos Miroslav Palanský, "é o que podemos ver grazas a avances recentes na transparencia fiscal, pero sabemos que hai moito máis abuso fiscal debaixo da superficie que xera magnitudes maiores en perdas fiscais". No estudo, sinálase que 275.000 millóns de euros pérdense no traslado de beneficios corporativos das multinacionais a lugares como os paraísos fiscais, cunha carga de impostos moito menor, mentres que 171.000 millóns desaparecen pola evasión fiscal no estranxeiro de persoas ricas. Tanto as multinacionais como os millonarios supoñen o 99% das perdas tributarias globais. Os principais responsábeis son os Estados da Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económico (OCDE), unha entidade que agrupa 38 países como os Estados Unidos, Alemaña, o Estado español e a meirande parte da Unión Europea. Responsabilidade da OCDE A OCDE é "un pequeno club de países ricos e o principal creador de regras en materia de impostos internacionais", apunta o documento, que destaca como os seus membros son responsábeis de "facilitar o 78% das perdas fiscais que sofren os países anualmente". A pesar disto, son os países menos desenvoltos os que máis padecen a evasión fiscal que favorecen os países da OCDE, onde a perda de financiamento representa a diminución de case o 10% nos orzamentos de saúde pública. Nos Estados de menos ingresos, acaba co 48% destes orzamentos. "Os países máis ricos, de igual xeito que os seus antepasados coloniais, designáronse a si mesmos como os únicos capaces de gobernar sobre impostos internacionais. As regras sobre onde e como as corporacións e os moi ricos pagan impostos teñen que ser decididas na Organización das Nacións Unidas", sentencia Dereje Alemayehu, coordinador da Alianza global pola xustiza fiscal.


Summary: Os tres reitores galegos reclaman máis recursos á Xunta da Galiza para a negociación do novo plan de financiamento universitario após a prórroga do actual.

Os reitores das tres universidades galegas coinciden en demandar máis recursos á Xunta da Galiza para a negociación do novo plan de financiamento após a prórroga do actual até finais de 2021 pola crise derivada da Covid-19. Nunha entrevista radiofónica, o reitor de Vigo, Manuel Reigosa, asegurou que espera que a achega da Xunta "sexa un pouco máis xenerosa" xa que, segundo indicou, agora mesmo están "un pouco afogados". Amosouse confiado en que, a pesar das diferenzas, logren chegar a un acordo para elaborar un mellor plan de financiamento, xa que o actual é insuficiente. A este diagnóstico súmase o responsábel da Universidade da Coruña, Julio Abalde, que insiste en que "os seus gastos aumentaron" e debe facelo tamén a achega estrutural da Xunta. Desde a Universidade de Santiago de Compostela, Antonio López, cre que hai tempo, de aquí a final de ano, para negociar un novo plan "sobre as bases do que existía, pero tratando de incorporar melloras". Rexeitamento unánime da universidade privada Os tres reitores coinciden en que a universidade privada na que traballa Abanca non é necesaria na Galiza habendo tres universidades, sete campus e, pola contra, consideran urxente mellorar o financiamento da pública, López reivindica o papel da universidade pública como axente " igualador e de ascensor social", que contribúe á igualdade de oportunidades. Ademais, tras sinalar que a achega da pública ao coñecemento e a investigación viuse de maneira mesmo máis evidente que nunca durante a pandemia, espera que as administracións se comprometan coa educación pública. "Non paramos de escoitar que estamos nunha nova sociedade do coñecemento e a investigación, oxalá iso se materialice nunha aposta clara pola universidade pública", apunta. Os responsábeis das universidades recoñecen que reforzar a investigación e acabar coa precariedade das dos investigadores é un dos retos. Antonio López expón un financiamento máis estrutural, menos dependente das subvencións. Julio Abalde engade que é necesario un "sistema de financiamento potente e forte para que, ante unha emerxencia como a que se viviu, sexa posíbel redireccionar a investigación". Foi no pasado mes de marzo cando o presidente do Goberno galego, Alberto Núñez Feixoo, após a reunión semanal do Consello da Xunta, informou da remisión ao Parlamento do proxecto de lei para a creación da Universidade Intercontinental da Empresa (de Abanda) por parte da Xunta despois de que fose autorizada polo Goberno estatal. Prevese que o Parlamento debata e vote nas próximas semanas este proxecto de lei para crear a primeira universidade privada na Galiza. Precisamente, os tres reitores téñense postulado en contra da implatación dunha universidade privada, afirmando que esta nin mellora nin complementa a pública. En cambio si chamaron a fortalecer o sistema público, como volven facer desta volta.


As pasadas eleccións europeas, a reivindicación catalá do dereito a decidir (que semella podería continuar Euskadi) e máis a abdicación do Xefe do Estado amosan graves fendas nos tres alicerces do sistema institucional en crise: a Coroa, o bipartidismo dinástico e máis un determinado concepto da unidade de España que non recoñece a súa plurinacionalidade. Se a iso lle engadimos a desafección cidadá xerada pola corrupción enxergaremos a fondísima crise institucional que estamos a vivir. As pasadas eleccións europeas, a reivindicación catalá do dereito a decidir (que semella podería continuar Euskadi) e máis a abdicación do Xefe do Estado amosan graves fendas nos tres alicerces do sistema institucional en crise Neste contexto, semella obrigado un proceso de mutación constitucional ou, polo menos, de fonda reforma da Carta Magna, para sentar os alicerces dunha anovada convivencia política e social. E, para estes efectos, a cuestión non é República española vs Monarquía ou República española vs. República galega, senón o dereito a decidir da cidadanía. Lembremos que só os maiores de 54 anos foron quen a votar unha Constitución na que a Coroa e a indisolúbel unidade da nación española foron o prezo para transacionar o recoñecemento das liberdades, o pluripartidismo e unha limitada descentralización política. A cuestión non é República española vs Monarquía ou República española vs. República galega, senón o dereito a decidir da cidadanía Velaí que a cidadanía teña que decidir non só sobre a cuestión da forma de Estado (monarquía vs república), senón sobre os demais alicerces desta revisión ou remuda constituínte: a modernización das nosas institucións políticas e administrativas, a blindaxe do Estado do Benestar, a profundización do noso réxime de liberdades e a autonomía real do Poder Xudicial. E, concretamente, a cidadanía galega haxa decidir tamén sobre a ampliación do autogoberno, o grao de relación de Galicia co resto das nacións españolas e máis o seu encaixe, federal ou confederal, no Estado, preservando sempre o dereito a decidir da cidadanía galega. Esta reforma constitucional aprobaríase nun referendo, mais cumpriría artellar outras consultas previas para definir a vontade da cidadanía sobre estas grandes decisións constitucionais Canto ás solucións xurídicas concretas, certo é que esta reforma constitucional aprobaríase nun referendo, mais cumpriría artellar outras consultas previas para definir a vontade da cidadanía sobre estas grandes decisións constitucionais. Algunhas serían privativas de cada nacionalidade histórica e outras do conxunto da cidadanía do Estado. A peor das solucións, de certo, sería teimar no inmobilismo amosado até de agora polo PP e PSOE.


Summary: Nas lúas cheas de outubro e agosto naceron o seu fillo e a súa filla. Agora dan título a un disco no que agroman as emocións e os sentimentos. Guadi Galego vólvese pop en Lúas de outubro e agosto, o seu segundo disco en solitario despois daquel Benzón que asinou hai cinco anos.

-Lúas de outubro e agosto é o título do seu novo disco do que adiantou o videoclip "Matriarcas" cun extraordinario recibimento na rede. -Foi unha revolución e non contabamos con tanta aceptación. Converteuse en viral. No videoclip hai moitas mulleres reais e a xente séntese dentificada con elas. Defendo que o sentimento do matriarcado existe na Galiza e esa maneira de verbalizalo con música fixo que moita xente se sentise próxima. -As mulleres e a maternidade é un dos principais temas do seu novo traballo? -Moitos dos temas xiran arredor da muller, mais non só da maternidade. Para se sentir matriarca non hai que ser nai biolóxica. Moitas non teñen fillos. Na Galiza hai unha chea de mulleres que coidaron de sobriños, que levantaron casas con xente maior sen seren elas mesmas nais. Non se cingue ao tema da maternidade, mais si é certo que cando escoitas o disco percibes que as mulleres están presentes, teñen un destaque especial. Malia iso, non foi algo premeditado. Os temas saíron así pode ser porque, máis que nunca, tiña presente a condición de muller na miña vida. -Polo que di, pola autoría e porque responde tamén, en certa maneira, ao seu momento biográfico, é este o seu traballo máis persoal? -Sete de dez temas son meus, tanto na composición da música como na letra. É moi persoal desde o momento en que todas son cancións inéditas, de autoría propia. Non hai temas tradicionais como si acontecía no anterior disco. A música tradicional pulula dentro de min e, de feito, hai moitas letras e músicas que teñen o aroma da terra, da tradición. Ese arrecendo existe e apréciase, mais desapareceu aquela presenza directa con temas tirados directamente da música popular. -Desde Benzón, o seu primeiro disco en solitario, publicado en 2009, pasaron cinco anos. Por que demorou no seu regreso? -A vida está chea de circunstancias, de feitos que, dunha maneira ou outra, van conducindo a túa biografía. Antes de poñerme de novo cun disco en solitario naceu A Cada Canto, con Xabier Díaz e Guillerme Fernández, que era un proxecto que tiñamos pendente. Tiven o meu primeiro fillo e non era posíbel máis nada. -Ademais de A Cada Canto, participou en Berrogüetto, Nordestinas ou Espido. Este novo disco adiviña un futuro en solitario? -De momento vou defender este disco e non sei que farei máis adiante. Traballar con outras persoas enriquéceme e pode ser que no futuro volva participar en proxectos colectivos. Todo será segundo o momento que viva. -Por que se decidiu por un traballo tan pop? -Certamente é totalmente pop. O regusto da tradición está nas melodías e nas letras mais non ten a presenza de Benzón. Apetecíame moito tirar por esta vía. Darlle un gusto distinto pareceume un risco interesante despois de vir do folque. Defendo que hai que facer o que che pide o corpo e a min pedíame pop. Pensaba hai un anaco que desde que empecei fixen sempre cousas moi distintas. Rosalía XXI é un disco con linguaxe jazz e regusto contemporáneo e a ninguén lle estrañou que dese eu voz a Rosalía. Agora posibelmente resulte máis chamativo por ser pop porque en galego non hai moito. Pop existe mais non de forma tan contundente como neste caso. -Emocións e sentimentos son ingredientes básicos da súa música? -Son a esencia. Se non hai sentimentos e emocións non ten sentido, fanme ser o que son. Quero ser de verdade nas miñas cancións, cos meus defectos e virtudes. A música está dentro de min desde pequena. A miña familia e boa parte das miñas amizades viven a música de maneira intensa e forma parte das nosas vidas e iso tamén se deixa ver no que fago. A música ten moita forza e pode cambiar mesmo o estado de ánimo. Contribúe a que sexamos máis felices. Esta entrevista apareceu no Sermos124, publicado a 27 de novembro de 2014


Summary: Aliás, todos os centros de ensino terán un "coordinador de benestar".

Malia que a ministra de Educación e FP, Pilar Alegría, asegurara nun primeiro momento que deixaría en mans dos Gobernos territoriais a decisión de suprimir ou manter os exames de recuperación en Secundaria no presente curso —e pospola para o 2022-23—, finalmente optou por facer a nova norma efectiva desde este mesmo ano escolar. O Consello de Ministras aproba nesta terza feira o proxecto de real decreto polo que se regula a avaliación, promoción e titulación na Educación Primaria, Secundaria (ESO), Bacharelato e Formación Profesional (FP), un documento que elimina as probas de carácter extraordinario na ESO con carácter inmediato, após ditaminar o Consello de Estado que permitir escoller a cada territorio "xeraría desigualdades". Deste modo, o alumnado de Secundaria pasará de curso cando o equipo docente considere que a natureza das materias suspensas permítelle "seguir con éxito o curso seguinte con expectativas favorábeis de recuperación", e que dita promoción "beneficiará a súa evolución académica". O profesorado, polo tanto, terá a última palabra para obrigar un alumno a repetir un curso ou permitir que acceda ao seguinte. Porén, só poderá ter avaliacións negativas nunha ou dúas materias. Promoción no Bacharelato No que atinxe á avaliación no Bacharelato, esta será "continua e diferenciada segundo as distintas materias", e o estudantado pasará de primeiro a segundo cando superase todas as materias ou, do mesmo modo que na ESO, suspendese un máximo de dúas. Para obter o título de Bacharelato precisarase da avaliación positiva en todas as materias, mais o equipo docente poderá permitir, en casos excepcionais, a superación do ciclo educativo cun suspenso. Para iso, o alumno ou alumna deberá ter alcanzado os obxectivos e competencias vencellados ao título, non ter faltado ás aulas de forma "continuada e non xustificada", que se presentase a todos os exames e que a media de todas as cualificacións sexa igual ou superior a 5. Medidas contra a violencia Por outra banda, o Ministerio de Dereitos Sociais e os gobernos territoriais acordaron onte garantir que as figuras do "coordinador do benestar infantil" e do "delegado de protección" estean "plenamente operativas" durante o vindeiro curso 2022-23. O cometido destas persoas será exercer de "figuras de referencia" para a prevención e protección fronte á violencia no eido educativo, no lecer e no deporte. Todos os centros de ensino —públicos, concertados e privados— deberán contar con ambos os perfís. Aliás, no primeiro cuadrimestre de 2022 a Conferencia Sectorial de Educación aprobará un "conxunto de recomendacións comúns, homoxéneas e harmonizadoras" para unha "atención integral, rápida, coordinada e eficiente ás rapazas, rapaces e adolescentes vítimas de delitos violentos", nomeadamente "de natureza sexual, trata ou violencia machista", segundo precisou a ministra competente Ione Belarra. A Conferencia, na que están representados o Goberno estatal e as consellarías de Educación, tamén creará nos primeiros meses do vindeiro ano un catálogo de propostas para mellorar os recursos e canles de denuncia específicos dos abusos a través de internet.


Summary: O Foro de Cooperación Económica Asia-Pacífico (APEC) estaba previsto para o 16 e 17 de novembro, mentres que o cumio contra o cambio climático, COP 25, debía inaugurarse o 2 de decembro e estenderse até o 13 dese mes.

"É cun profundo sentimento de dor, porque é doloroso para Chile, que o noso Goberno decidiu non organizar a cimeira da APEC (...), nin a cimeira COP 25". Con estas palabras confesou Sebastián Piñera a súa incapacidade para controlar as rúas chilenas ante as masivas mobilizacións da poboación desde hai dúas semanas. O Foro de Cooperación Económica Asia-Pacífico (APEC) estaba previsto para o 16 e 17 de novembro, mentres que a cimeira contra o cambio climático, COP 25, debía inaugurarse o 2 de decembro e estenderse até o 13 dese mes. Desde hai dúas semanas, Chile está a vivir unha vaga de protestas que, polo momento, deixaron 20 mortos e centos de feridos. As mobilizacións iniciáronse contra o aumento do prezo do billete de metro en Santiago, a capital, mais tornáronse máis profundas, con esixencias de reformas constitucionais. Malia a suspensión da suba na tarifa do metro por parte de Piñera, as manifestacións mantivéronse e espalláronse por todo o país. O pasado domingo, 27 de outubro, o presidente chileno asinou os decretos de suspensión do estado de emerxencia que durante 10 días rexeu en Chile, con denuncias de asasinatos e torturas. Un día despois anunciou a destitución de oito dos 24 ministros e ministras do seu Goberno.


Summary: Mario Regueira mostra como o labor de Xela Arias no campo da tradución tivo un valor estratéxico e simbólico nun contexto en que a representación da lingua e da cultura galega adquirían un papel fundamental na sociedade, nun tempo "en ocasións con pouca consciencia das súas propias limitacións e tamén das súas potencialidades".

Debido ao seu falecemento temperán e inesperado e ás peculiares condicións que continúan a rexer unha festividade como o Día das Letras Galegas, Xela Arias converteuse nunha das autoras máis recentes en ser lembrada o 17 de maio. Só unhas poucas das figuras celebradas nos últimos anos tiveran o azar de finar nos comezos do século XXI, e ningunha delas no borde dos corenta anos de Xela Arias, deixando unha carreira claramente truncada e un libro entre as novidades dese mesmo ano. O Día das Letras continúa a ser unha festividade peculiar, pero que resiste, en boa medida, porque mantén abertas unha serie de posibilidades sobre a nosa cultura. Ser capaces de historiarnos e entendernos é unha delas, e non deixa de ser curioso como a proposta de historización colectiva que supón este ano de Xela Arias chegue nun momento que posibelmente continúe a ser moi precario desde un punto de vista sistémico para abordar con obxectividade a nosa propia traxectoria cultural. Parte, ao igual que Lois Pereiro, das voces máis novas e disidentes da chamada "poesía dos 80", Xela Arias participa tamén dese cambio sociolóxico que se deu na lírica galega durante a década seguinte e que, en certo sentido, ela mesma anticipara creativamente, cunha actitude notabelmente contemporánea. A maior parte das súas compañeiras de xeración continúan en activo, e moitos dos temas e propostas artísticas de Xela Arias van chegando a unha vixencia difícil de cuestionar. Por outra banda, a súa propia biografía introdúcenos nuns parámetros que son radicalmente novos e aos que non sempre ollamos en perspectiva dunha forma voluntaria. A vinculación de Xela Arias co novo momento cultural e editorial da Galiza é fundamental e probabelmente poida servir para explicar moitos dos aspectos da súa traxectoria Xela Arias é unha autora que chega á maioría de idade no ano 1980, nun momento clave para a cultura galega, rodeada de eventos que viñan tramándose desde a morte de Franco: un ano antes da aprobación do Estatuto de Autonomía e un ano despois da lei que aproba a introdución do galego no ensino público. Este contexto tamén é contemporáneo e vai indisolubelmente unido á reconfiguración dun sistema editorial en lingua galega no que, en certo sentido, continuamos inseridos. En 1979 nacía en Vigo Edicións Xerais de Galicia, empresa na que a autora comeza a traballar como correctora desde os seus primeiros días, coincidindo co seu abandono dos estudos. A vinculación de Xela Arias co novo momento cultural e editorial da Galiza é fundamental e probabelmente poida servir para explicar moitos dos aspectos da súa traxectoria. Nun momento no que non é doada a edición de poesía, Xerais acolle os seus tres primeiros libros no xénero, incluído un reto editorial como Tigres como cabalos (1990), que representa un diálogo coa arte fotográfica nunca antes abordado desde a cultura galega. É en Xerais tamén onde Xela Arias desenvolve outra das actividades que determinan a súa carreira: a tradución de libros, unha actividade na que participa tamén elaborando propostas para incorporar novos títulos ao catálogo. Os traballos de corrección e tradución trazan unha fonda relación coa editorial, que persiste mesmo despois de 1990, cando deixa o seu posto nela para continuar os seus estudos. Traducir sen un público amplo e sen dimensión comercial convertía a propia actividade nunha peza máis dun xogo simbólico Até a chegada do galego ás estruturas do ensino e ao aínda precario camiño da cooficialidade, a tradución á nosa lingua era un elemento tan estratéxico como dificultoso. Traducir sen un público amplo e sen dimensión comercial convertía a propia actividade nunha peza máis dun xogo simbólico, no que a representación da lingua e da cultura galegas ocupaba o primeiro obxectivo. Traducíase para demostrar que o galego era unha lingua válida para ler as grandes obras da cultura universal, ou para estreitar lazos con aquelas que, dentro das ideas do celtismo e do atlantismo, se entendía que compartían coa nosa un espírito similar. Son ideas de fondo que nunca desaparecerán completamente da nosa perspectiva como cultura minorizada ante a tradución, pero que si que experimentan unha fonda transformación neste anos. Xa un dos puntos fundacionais de Xerais fala de "abrir Galicia a todas as culturas", unha manifestación de que o novo momento cultural representaba tamén unha nova oportunidade para este eido. Xela Arias participa en distintos ámbitos deste novo escenario. É certo que a primeira vinculación da autora coa tradución é de carácter case persoal, parte da relación co poeta de expresión castelá Carlos Oroza, do que traduce o seu libro Cavalum (1980). Porén, pasando por alto esta e outras excepcións que poden fuxir un pouco da clasificación hai dúas liñas principais que conducen as traducións da autora. A primeira atinxe a outro dos eidos que medra e se reconfigura na década dos oitenta: a literatura infantil e xuvenil, un ámbito secundarizado durante a ditadura que nestes anos toma un novo papel. Gianni Rodari, Roald Dahl, Alice Vieira ou Jorge Amado son varios dos nomes chamados a encher unha oferta para un conxunto mozo de lectores e lectoras que van ter, tras corenta anos de ditadura, o galego como lingua no ensino público. O galego segue a demostrar que é unha lingua válida que serve para máis cousas que a expresión da literatura local. O valor simbólico de traducións como a do Quixote, na que Xela Arias participa cun equipo amplo no que está tamén o seu propio pai, é unha das expresións máis claras disto. A segunda liña confúndese por momentos coa primeira e atinxe ao elemento canónico. O galego segue a demostrar que é unha lingua válida que serve para máis cousas que a expresión da literatura local. O valor simbólico de traducións como a do Quixote, na que Xela Arias participa cun equipo amplo no que está tamén o seu propio pai, é unha das expresións máis claras disto. Porén, tamén está detrás de novelas para adultos que chegan con facilidade ao público xuvenil (e que Xerais acostuma incluír en coleccións deste tipo), como O derradeiro dos mohicanos de Fenimore Cooper, coa que gaña o Premio Ramón Cabanillas de Tradución en 1994 ou a tardía chegada do Drácula de Bram Stoker á lingua galega en 1999. Trátase de obras que xogan un certo papel de introdución nunha tradutora que nunca deixa de abordar a literatura para adultos e que vai acabar centrándose sobre todo nela: o Amor de Perdição de Castelo Branco, os Dubliners de Joyce, as prosas poéticas de Baudelaire (premio Plácido Castro concedido postumamente) ou autoras como Angela Carter ou Jean Rhys (que deixa inconclusa) apuntan un interese cada vez máis crecente nas literaturas cun punto de universalidade e innovación. Sería fácil crear un pequeno canon internacional só coas traducións de Xela Arias, unha listaxe que, no momento da súa aparición, xoga un papel de difusión e internacionalización moi relevante no noso contexto literario, como demostra a tardía aparición dalgúns destes clásicos. É difícil historiar o pasado recente e isto é algo ao que nos obriga este 17 de maio. Sen dúbida houbo moitas decisións e perspectivas na aparición da edición comercial en lingua galega que merecerían unha análise crítica que nunca ten bo acomodo dentro da honra fúnebre que continúa a representar o Día das Letras. Entre elas, a cuestionábel "tradución" de obras do padrón portugués, ou a "apropiación" de autores galegos de expresión castelá como Juan Farías ou Wenceslao Fernández Flórez, aos que Xela Arias pon en galego nestes anos. Unha contra-colonización simbólica na que non nos custaría xustificar a inclusión tamén da gran obra do galego-descendente Miguel de Cervantes, peza cuxa tradución xa foi polémica no seu momento. Non podemos esquecer, porén, o contexto de moitos destes movementos: un campo literario emerxente como foi o galego hai trinta e corenta anos, en ocasións con pouca consciencia das súas propias limitacións e tamén das súas potencialidades. O momento da tradución que vive e protagoniza unha profesional como Xela Arias ten aínda moitos elementos que reivindicar. Por exemplo, a marabilla que representa que unha autora que moldeou e desbaratou a lingua ao seu antollo como poeta fose tan estrita e respectuosa con ela nun ámbito técnico. E sen esquecer que, alén de todas as simboloxías que lle apuxemos historicamente, a tradución é sobre todo unha porta aberta, unha ponte pola que, grazas a Xela Arias entraron os mohicanos e os vampiros na cultura galega.


Summary: Entre este xoves e o 13 de nadal Encarna Otero, Xan Facal, Manuel Barreiro, Xaquin F. Leiceaga, Xesus Veiga, Yolanda Diaz, Martiño Noriega, Xulia Guntin, Xan Duro ou Xoán Hermida debaterán sobre as estratexias de cambio político, nun encontro organizado polo Espazo Ecosocialista en Compostela.

Analistas políticos e representantes de PSdG, Abrente (BNG), Anova, EU, CxG e o propio Espazo Ecosocialista participarán nas Xornadas que co titulo Renovando a Esquerda se inician este xoves na Facultade de Ciencias Políticas e Sociais de Compostela. As mesas de debate estarán centradas na definición de novos programas e estratexias para unha esquerda do século XXI, a reflexión ao redor da radicalidade democrática e desafección política ou as prácticas de converxencia e cooperación para a conformación de novos movementos de esquerda. Encarna Otero, Xan Facal, Manuel Barreiro, Xaquin F. Leiceaga, Xesus Veiga, Yolanda Diaz, Martiño Noriega, Xulia Guntin, Xan Duro ou Xoán Hermida participarán nestes debates. A xornada deste xoves terá continuidade o xoves 13 de nadal. A esquerda necesita "facer unha profunda reflexión medular á vez de buscar formulas practicas que resolvan contradicións secundarias necesariamente a superar desde a cooperación e a vontade de colaboración" Para os ecosocialistas asistimos a unha crise sen precedentes que os oligopolios e a dereita política están a aproveitar para o recorte drástico de dereitos sociais e o cuestionamento de liberdades individuais; un ataque sen precedentes aos piares do estado de benestar como o ensino, a sanidade e o benestar social; ou un proceso de intento de recentralización eliminando as pequenas cotas de autogoberno do noso país. Diante desta gravísima situación a esquerda necesita "facer unha profunda reflexión medular á vez de buscar formulas practicas que resolvan contradicións secundarias necesariamente a superar desde a cooperación e a vontade de colaboración". Para os ecosocialistas as eleccións celebradas en Euskadi, Galicia e Catalunya amosan a demanda por parte da cidadanía de forzas situadas con claridade no campo da esquerda e que aborden esta etapa de xeito unitario: "O exito de ICV-EUiA, igual que anteriormente o de Bildu ou o de AGE amosan que a xente respalda certos indicios de renovación e de traballo unitario". Para os ecosocialistas as eleccións celebradas en Euskadi, Galicia e Catalunya amosan a demanda por parte da cidadanía de forzas situadas con claridade no campo da esquerda e que aborden esta etapa de xeito unitario Neste senso, para Xoán Hermida "o xurdimento de AGE e a súa irrupción no parlamento galego é un punto de inflexión importante na reconstrución da esquerda galega. Ademais faise sobre un novo paradigma o da unidade da esquerda nacionalista e non nacionalista sobre un proxecto nacional galego. Pero ese paso necesita vertebrarse, ampliarse e consolidarse como alternativa aberta e cooperativa". Para Hermida, "a forma de entender a praxe política no século XXI debe estar máis cerca do funcionamento das redes sociais cooperativas e do software libre en rexime aberto, para poder incorporar eficazmente as mellores ideas e aportacións coa máxima eficacia na construción da alternativa. A competitividade nese sentido representa a vella política pechada e pouco transparente deixa polo camiño aportacións intelectuais necesarias e activistas". Para Hermida, "a forma de entender a praxe política no século XXI debe estar máis cerca do funcionamento das redes sociais cooperativas e do software libre en rexime aberto Conclúe que "tralos bos resultados acadados, AGE debe pilotar iniciativas unitarias que permitan amplas alianzas no marco da esquerda nacional sabéndose parte dun proxecto plural compartido entre os partidos que a compoñen pero compartido fundamentalmente coa sociedade. Na construción dun movemento político-cívico sustentado nos partidos que o conforman e nas organizacións sociais as que ten que representar, nunha dinámica bidireccional". Programa das xornadas Sesión I: Xoves 29 de novembro 16.30 a 18.30. Mesa 1. Ideas para unha esquerda do século XXI Modera: María Xesús Bóo Feijóó (co-portavoz de Espazo Ecosocialista e membro de Ames Novo) Xan Duro Fernández (membro de Espazo Ecosocialista) Xaquín Fernández Leiceaga (ex-parlamentario e membro do PSdG) Xoán López Facal (economista e histórico dirixente da esquerda galega) Manuel Martínez Barreiro (editor. Articulista de El Pais) 18.45 a 21.00. Mesa 2. Radicalidade democrática e desafección política Modera: Marcos Pérez Pena (director de Praza Pública) Manuel Dios Diz (co-portavoz de Espazo Ecosocialista) Xosé Manoel Pereiro (decano do Colexio de Xornalistas de Galicia) Xesús Veiga Buján (economista.e ex-parlamentario. Membro de Abrente e do BNG) Encarna Otero Cepeda (ex-directora xeral de fomento da Xunta de Galicia) Sesión II: Xoves 13 de decembro 16.30 a 18.30. Mesa 3. Converxencias na Cooperación en marcos plurais Modera: Xaime Subiela (politólogo. Promotor da IBC) Xose Manuel Pazos (ex-parlamentario e concelleiro de ACE en Cangas) Rafael Pillado (histórico líder político da esquerda e membro do Colectivo Fuco-Buxan) Anton Sanchez García (concelleiro de Anova en Bergondo e parlamentario de AGE) Cesar Santiso (concelleiro de A Coruña de EU-Os Verdes) 18.45 a 21.00 Mesa 4. A esquerda renovadora diante dos novos retos Modera: Tino Santiago (redactor da TVG) Yolanda Díaz Pérez (coordinadora xeral de EU) Xulia Guntín Arauxo (economista e membro da executiva de CxG) Xoán Hermida González (coordinador de Espazo Ecosocialista) Martiño Noriega Sánchez (alcalde de Teo, portavoz de EI e membro de Anova) Panel conclusións 21.00 horas


Summary: O órgano recentemente renovado terá que valorar a reforma da lei de interrupción voluntaria do embarazo. D@s 12 membr@s do novo comité, 7 rexeitan taxativamente este dereito das mulleres

Carlos Alonso Bedate e César Nombela Cano, as dúas únicas voces discrepantes no comité de bioética que avalou a reforma da lei do aborto impulsada en 2010 polo PSOE. Natalia López Moratalla, contraria á interrupción voluntaria do embarazo en todos os supostos, tamén naqueles en que a muller foi violada. María Teresa López López, vicepresidenta da fundación Acción Familiar, que xa emitiu un comunicado de imprensa defendendo a reforma da IVE que pretende Gallardón. José Miguel Serrano Ruiz-Caldera, defensor de posturas que rexeitan a investigación con células nai. Fidel Cadena Serrano, fiscal do Tribunal Supremo nomeado o mesmo día que o ministro Gallardón. Nicolás Jouve de la Barreda, impulsor do manifesto parido en Madrid en 2009 contra a lei de Zapatero e autor dun artigo en que presenta a homosexualidade como "un modo de vida irregular e desordenado". Vicente Bellver Capella, abertamente contrario á investigación con células nai embrionarias. Manuel de los Reyes López, Federico de Montalvo Jääskeläinen, Carlos Romeo Casabona e Pablo Ignacio Fernández Muñiz completan o retrato do novo Comité de Bioética, o órgano consultivo que terá que emitir un informe sobre a reforma da lei do aborto que prepara o PP. Os dous últimos, Romeo Casabona e Fernández Muñiz, son os únicos designados por gobernos autonómicos que non están en mans conservadoras. Así as cousas, a ministra de Sanidade, Ana Mato, asinou o 19 de decembro unha orde para renovar @s integrantes do comité, unha vez transcorridos os catro anos que deben ficar no cargo, segundo a lei (2008-2012). Coas novas incorporacións gañan peso profesionais de perfil máis conservador: d@s doce, sete manifestáronse abertamente contrari@s ao aborto. Aínda que o ministro de Xustiza dixo que tería o texto para o outono, foi adiando a presentación en sociedade da nova lei de tal xeito que será este comité, e non o anterior, o encargado de avaliala. A escolla repártese entre o Goberno central --ministerios de Economía, Sanidade, Xustiza e Industria-- e os gobernos dos territorios.Así pensan catro d@s membr@s do novo comité que avaliará a reforma do aborto Nicolás Jouve de la Barreda é catedrático de xenética da universidade de Alcalá. Nun artigo publicado en abril de 2009 pregúntase como se explica "a ameaza" de converter o aborto nun dereito e loa o "encomiábel" labor de colectivos provida como o Foro de la familia ou a Red madre ao entender que "poñen todo o seu empeño en disuadir ás mulleres dicíndolles a verdade sobre a vida que se vai eliminar". A renglón seguido, explica "o cruel procedemento" que se segue, segundo el, ao practicar unha interrupción do embarazo: "arrancarlles o fillo das entrañas, despedazalo, trituralo e tirar os restos ao lixo ou polo sumidoiro". Carlos Alonso Bedate é membro do centro de bioloxía molecular do CSIC. Nunha declaración publicada nun portal web vinculado á Igrexa en novembro de 2009 detallou que considera "eticamente inaceptábel" calquera norma que acepte a práctica do aborto, e rexeita que a IVE poida considerarse un dereito "desde ningún punto de vista". César Nombela Cano é catedrático de microbioloxía na Complutense de Madrid. Nunha ponencia impartida en marzo de 2009 e que levou por título La dignidad humana hasta la muerte natural declarouse firme detractor da eutanasia "por atentar contra a dignidade humana" e rexeitou o aborto en todos os supostos, argumentando que o termo 'interrupción voluntaria do embarazo' é "un eufemismo que agocha a fin dunha vida". Esquecendo o dereito das mulleres a escoller libremente cando e como queren ser nais, Nombela Cano reclamou tamén "un apoio decidido á maternidade". Natalia López Moratalla é catedrática de bioquímica e bioloxía molecular. Nunha entrevista concedida ao diario guatemalteco Prensa Libre en 2009 aseverou que "cientificamente o aborto é malo", vincula a IVE con "traumas psíquicos" das mulleres que deciden porlle fin á súa gravidez "ligados á drogadicción e ao suicidio". Perante a pregunta de que pasa se a muller quere abortar, afirma con rotundidade que "sempre está presionada porque a abandonou o pai da crianza" e ao nomear o suposto da violación explica López Moratalla que "en España en seis anos só houbo tres violacións".


Que cousas! Cousas da vida… Xa é casualidade que conflúan no tempo as crises coronarias: a do coronavirus e a da coroa real. Ou non? Igual non… Igual a crise da real coroa é, moi intencionadamente, aireada agora, no medio desta intoxicación informativa, na que os medios de comunicación se dedican, case en exclusividade, a darlle voltas e reviravoltas á pandemia provocada polo virus real. Por se pasase desapercibida a lea hereditaria entre rei rei e rei emérito e esas cousas… Ben sei que son moi mal pensado, ben o sei. Ao parecer, vai para un ano que o rei actual ten coñecemento "oficial" dos supostos negocios lixo do seu pai. A boas horas… Que cousas! Cousas de reis! Un rei que ignora os chanchullos do seu alumno xenro, unha princesa que non sabe nada, outro rei que non é sabedor das andrómenas de seu pai… Campa a desinformación na Casa Real! Vaia… Onte, no Facebook, escoitáballe a Antonio García Teijeiro a lectura da lenda e poema complementario (Lendo lendas, digo versos) que contan que un fillo leva a seu pai morrer ó monte e se volve atrás cando se decata de que "Hoxe por ti, mañá por min". Canta sabedoría agochan certas lendas e refráns! Xa o dicía, tamén, aquela canción: "… Pero mañana, como pagas, otro a ti te pagará…". Sálvese quen poida!Dende que fun definindo a miña personalidade, funlle collendo xenreira á monarquía. Por tantas inxustizas que unha institución deste tipo implica. Pola súa natureza hereditaria, aínda que en moitos casos para herdar fose necesario matar a pais, nais, irmáns, irmás e a quen se puxese por diante; pola enorme cantidade de privilexios que ostenta e exhibe, especialmente o da inviolabilidade; polo machismo insoportable que a caracterizou historicamente, en vías de mellora coa maquillaxe correctora e imprescindible para poder sobrevivir; pola tráxica e inhumana historia que a trouxo ata os nosos días… Xa só por isto, por estes principios fundacionais, fun crítico, dende o principio dos tempos, co reinado de Xoán Carlos de Borbón. Despois… Despois, episodio tras episodio, os feitos acaecidos foron reafirmando a miña convicción. Nunca entendín, e leveino sempre moi mal, que os medios informativos, incluídos os, supostamente, progresistas, xogasen a aquel xogo tan de moda, aquel xogo aínda vixente coñecido co nome de " O salvador da democracia". Vomitivo. Cada vez que escoitaba algo disto, inevitablemente, víñame ó recordo ese outro refrán tan noso: "Pitas serán… pero… óleme a can". Moitas veces lles chamo medios informativos a moitos que eu considero "desinformativos", tóxicos, que conste. Porque iso de empeñarse en vendernos, ademais, unha familia real idílica, cumio de virtudes, tenme ferido moito no intelecto e na miña consideración de persoa. Canta hipocrisía! E canta indignidade e desconsideración cara ós "seus súbditos" iso de tratarnos de parvos en plenos séculos XX e XXI! Noxo! Non vou seguir. Por innecesario. Porque todos os feitos que se sospeitaban, e que despois se foron confirmando como reais, en relación coa coroa real, son sobradamente coñecidos. E… o que quedará por coñecer…Certamente, o tema das monarquías en xeral, e o da "nosa" en particular, sempre me produciu un sarabullo moi malo de levar. Da mesma maneira que hai poucos días, vendo unha película baseada na vida de Clara Campoamor, me producía un desacougo fondo o comprobar como os deputados republicanos votaban contra da lei que pretendía normalizar o voto das mulleres, hai poucos días tamén que me rompín todo por dentro ó comprobar como a bancada etiquetada coma "socialista" votaba en contra de que o parlamento investigase sobre os supostos amaños do anterior rei. Tan decepcionante… A praxe política ten cousas difíciles de racionalizar para unha persoa inxenua, certamente.E, xa toca, vaiamos á crise viral. Onte recibín un documento onde se dicía que era, o tal Covid-19, un virus creado pola industria farmacéutica de maneira intencionada. Xa saben: "money, money". Isto xa me supera. Como saber cando unha destas "bombas" é real ou non?! Vaiche boa! Máis alá disto, o que si é real é que estou escoitando unhas críticas á xestión do problema que me parecen moi inxustas. A toro pasado é moi fácil criticar. Pero iso é vantaxismo. Que eu saiba, as persoas, especialmente as voces políticas, que critican que se celebrasen as manifestacións do 8M, as convocatorias de partidos, eventos deportivos, culturais… nada dixeron no seu día. Si, que noxenta é praxe política por momentos! Nunca soportei as persoas, e especialmente se esas persoas teñen responsabilidades políticas, que aproveitan as catástrofes, naturais ou provocadas, para levar a auga ó seu rego, coñecedoras de que están furgando na ferida coa intención de infectala. Entendo que é moi difícil tomar decisións que acaben confirmándose como acertadas nestes momentos. Como sociedade, temos moito que aprender e moito que cuestionarnos. Pero agora, nestes intres, toca arrimar o ombro dende a responsabilidade e dende o apoio mutuo para acadar a máis rápida e eficaz solución a esta situación caótica. É indigno tentar sacar vantaxe desta realidade que nos chegou por sorpresa e nos supera. Neste sentido, teño que recoñecer que me agradaron a altura de miras, a elegancia e a responsabilidade das declaracións de Núñez Feijoo despois de reunirse con Pedro Sánchez. Penso que esa é a actitude máis humana e correcta: primeiro, unión e colaboración; posteriormente, será o tempo da análise e de valoracións. E da aprendizaxe.Esta é a cuestión. Tanto da crise da monarquía como da crise do "coronavirus" temos moita experiencia e moito coñecemento que quitar. Como das crises en xeral. Cuestionarnos, a estas alturas da película titulada Historia da Humanidade, a vixencia e o futuro das monarquías paréceme, xa, imprescindible, en sociedades que pretenden acadar e construír un mundo máis xusto e igualitario. Da máis elemental e pura hixiene ética. E cuestionar cales deben ser os centros de interese desa sociedade, máis xusta e igualitaria, tamén é urxente e necesario. A educación pública, a investigación e a sanidade pública levan anos padecendo unha doenza moi perigosa: a falta de credibilidade e de inversión, ademais da falta dunha idea clara do papel fundamental e do protagonismo que deben ter nesa sociedade. Parece incrible que teñamos investido miles e miles de millóns en aparellos para a guerra contra inimigos abstractos e que non posuamos equipos de protección elementais suficientes para combater este tipo de inimigos virais que sabemos que poden chegar en calquera momento. Incrible. Aprenderemos?


Summary: Hai uns días vía a luz nas redes a Nova antoloxía da música galega contemporánea, impulsada polo colectivo Galeguíza-T, un grupo de de estudantes do IES Neira Vilas de Oleiros. O coordinador do Equipo de Dinamización Lingüística do centro, Alberto Pombo, cóntanos como naceu este proxecto que está a revolucionar as redes.

Galeguíza-T, un grupo de estudantes do IES Neira Vilas de Oleiros, vén de presentar unha extensa playlist de Spotify con máis de 200 grupos contemporáneos que fan música en galego. É a Nova antoloxía da música galega contemporánea, unha escolma que reúne (sen repetir) grupos na súa maior parte en activo, ligados a estilos musicais como o Trap, Reggaeton, Hip Hop, Death Metal ou Reggae, entre tantos outros. O profesor Alberto Pombo comezou este ano como responsábel do Equipo de Dinamización Lingüística do IES Neira Vilas de Oleiros, coa idea de que non fosen os mestres os encargados de dirixir propostas, senón converter ás alumnas en protagonistas, atendendo a grandes e pequenas accións que loitasen contra os prexuízos que atopan as mozas nun contexto maioritariamente hispanofalante. Mais non tardou en aparecer unha nova inquedanza: a musical Neste senso, xurdiron unhas primeiras conferencias nas que as estudantes comentaban as dificultades e preconceitos que enfrontaban ao mudar de lingua. Mais non tardou en aparecer unha nova inquedanza: a musical. Hai música en galego? Hai trap? Hai Reggae? Reggaeton? Heavy metal? Antoloxía viva Coa idea de elaborar unha antoloxía da nosa música contemporánea, as alumnas comezaron a facer unha lista inicial de cancións. Foi unha explosión. En apenas 24 horas xa tiñan 150 temas, que no transcurso dos días medrarían até as perto de 300 cancións que suman arestora. A iniciativa espertou o interese doutros centros, como o Valle Inclán e o María Casares, tamén de Oleiros, que se uniron ao fenómeno. A iniciativa espertou o interese doutros centros, como o Valle Inclán e o María Casares, tamén en Oleiros Esta antoloxía pretende funcionar "como un canon vivo", explica Pombo, "reunindo o maior número de bandas posíbeis en activo": Ezetaerre, Malandrómeda, Caxade, Boyanka Kostova, Skacha, Medomedá, O Sonoro Maxín, Xabier Díaz, Festicultores, Rebeliom do Inframundo... O obxectivo da playlist é facilitar o acceso á diversidade de xéneros da nosa música, servindo de punto de partida para que cada persoa poida descubrir e explorar o que máis lle atraia. A playlist serve de punto de partida para que cada persoa poida descubrir e explorar o que máis lle atraia Ademais, a ferramenta garda unha especial utilidade para "crebar a barreira entre profesorado e estudantes, presente moitas veces por cuestións xeracionais", engade Pombo. Cun traballo aínda en marcha, a lista de reprodución oferece xa máis de 13 horas de música. Para facilitar a súa divulgación, púxose a dispoñibilidade do público unha ligazón, xunto cun cartaz que inclúe un código QR que remite ao mesmo lugar. Desde o colectivo estudantil encoraxan quer profesorado quer estudantes da Galiza a imprimir o cartaz e visibilizalo nos centros de ensino. Galeguíza-T, a mocidade protagonista As alumnas que conforman o colectivo Galeguíza-Te son as protagonistas absolutas das accións. Con idades comprendidas entre 12 e 17 anos desenvolven un "traballo activo e militante a prol do galego", asegura Pombo con admiración. Ademais, a súa andaina non vai quedar aquí. Xa teñen en mente próximas medidas para fomentar o uso do galego noutros eidos. A seguinte parada levaraos, probabelmente, a reivindicar a presenza do galego en plataformas dixitais como Netflix, no ronsel da campaña lanzada este Nadal pola Mesa pola Normalización Lingüística. O traballo destas novas xeracións é, sen dúbida, exemplo e inspiración do que se pode levar a cabo con implicación e vontade da que as propias administracións deberan tomar exemplo.