A novela ten un papel fundamental que cumprir na recuperación da memoria das colectividades que non puideron contar a súa historia. Así o cre o escritor Francisco X. Fernández Naval, que furou en A noite branca na loita dos soldados da División Azul. "Foi un tema silenciado non só porque perderon a Segunda Guerra Mundial, senón porque estiveron do lado dos nazis", explica o autor, que acaba de levar por este libro o premio da Federación Galega de Libreiros á mellor obra do ano 2012. A noite branca comparte ademais nominación para os galardóns da Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG) 2013 con Verde oliva Xavier Alcalá, -un ollar á resistencia contra a ditadura de Batista-, ou con Morgana en Esmelle de Begoña Caamaño, revisión da materia da Bretaña que acaba de gañar o Premio da Crítica Española na modalidade de narrativa en galego. A historia é, dun ou outro xeito, alicerce de todas elas. E de moitas outras das novelas que acadaron este ano unha maior repercusión. O concepto novela histórica é hoxe rexeitado por obsoleto por boa parte da crítica. Mais funciona ben, sobre todo na súa acepción máis ampla, entre os lectores O concepto novela histórica é hoxe rexeitado por obsoleto por boa parte da crítica. Mais funciona ben, sobre todo na súa acepción máis ampla, entre os lectores. "É certo que pode ser difícil ofrecer unha definición precisa. Pero o lector cando le novela histórica sabe o que está a ler, do mesmo xeito que o autor sabe o que está a escribir", comenta o escritor Darío Xohán Cabana. A Segunda Guerra Mundial e a Guerra Civil española entrecrúzanse, como en A noite branca, en Laura no deserto de Antón Riveiro Coello, unha das obras máis recoñecidas do 2011, que levara o Premio da Crítica e o Premio de Narrativa da AELG. Xa antes da recente eclosión de novelas arredor da Guerra Civil, a historia interesaba, e moito, na nosa narrativa Mais, xa antes da recente eclosión de novelas arredor da Guerra Civil, a historia interesaba, e moito, na nosa narrativa. E recobrar os anacos dela que foran negados ou distorsionados polo pensamento dominante foi o proxecto que animou a moitos escritores. É o caso da novela que indaga en diversos aspectos do propio pasado galego, como o reino medieval de Galiza. Darío Xohán Cabana achegouse á traxectoria do rei Don García en Morte de Rei, "nun momento no que non había aínda nada escrito sobre o tema que fose válido desde o punto de vista historiográfico", lembra. Mais, -engade-, "tampouco contar a historia do país era o único obxectivo, pois para iso xa están os historiadores. Tamén escribes sobre o que te divirte: Galván en Saor é unha novela fantástica, aínda que teña unha base nas novelas artúricas". A crítica e profesora Dolores Vilavedra interpreta no seu ensaio A narrativa galega de fin de século o "pulo que que ao longo da década dos 80 adquire a novela histórica galega" como un xeito de "revisión e ampliación do arquivo literario" como elemento formador da identidade nacional. "Lembremos que varios dos textos gañadores das primeiras edicións do Blanco Amor poden ser definidos como reinvencións alegóricas da realidade nacional galega: ese é o caso de A vila sulagada de Daniel Cortezón, premiada en 1981, e das gañadoras nos anos sucesivos O triángulo inscrito na circunferencia de Víctor F. Freixanes, Beiramar de Martínez Oca e Xa vai o griffón no vento de Alfredo Conde", explica. Dolores Vilavedra interpreta o "pulo que que ao longo da década dos 80 adquire a novela histórica galega" como un xeito de "revisión e ampliación do arquivo literario" como elemento formador da identidade nacional O escritor e historiador Xoán Bernández Vilar gañou o Premio Xerais no 1986 con No ano da cometa, novela sobre a loita sucesoria polo trono inglés no século XI e a súa participación nela do rei García. Mais xa en 1976 publicara xa Un home de Vilameán: anatomía da revolución irmandiña. "O que eu fago máis que novela histórica é historia novelada. Se só escribise un relato de datos históricos non tería gancho para o lector. A miña teima foi sempre a historia e, claro, a historia de Galicia nunca fora contada, polo que tiñamos que contala nós. Eu nacín no 1936, e cando ía á escola a única historia que nos contaban era a de Castela. A única referencia a Galicia que se facía daquela era a do sepulcro do Apóstolo. Eu creo que a novela histórica é moi necesaria, pero ten que ser rigorosa cos feitos históricos, e non unha invención", asegura. "Foi Walter Benjamin quen falou da historia como redención: aquela na que os fusilados, maltratados, derrotados da historia claman pola súa redención. A historia dos ninguén, e non dos grandes personaxes" Mais as fronteiras entre realidade e ficción non son se cadra tan doadas de delimitar. "Que é a historia?", pregunta o escritor e profesor Manuel Forcadela. Porque "o concepto de historia que manexou o historicismo burgués é un amoreamento de datos sobre o pasado. A historiografía moderna cuestionou esta visión da historia. Foi Walter Benjamin quen falou da historia como redención: aquela na que os fusilados, maltratados, derrotados da historia claman pola súa redención. A historia dos ninguén, e non dos grandes personaxes. E isto ten que ver co Estado e coa nación. A historiografía burguesa potencia o relato do Estado. A novela galega é, nese sentido, unha novela de redención, aínda que tamén haxa novelas contaminadas polo historicismo burgués. Por outra banda, tamén pode dicirse que toda novela é histórica, pois todo texto leva a marca do tempo no que foi escrito. Todo autor fala do seu tempo, aínda que para facelo escolla falar doutro tempo", reflexiona. A orixe das novelas sobre a historia A novela histórica conta cunha longa tradición nas nosas letras. Se por tal se entende o patrón fixado pola obra de Walter Scott a primeiros do XIX, poderían atoparse precedentes do xénero na nosa lingua en Antonio López Ferreiro, nas obras A tecedeira de Bonaval, O Castelo de Pambre e O niño de pombas, de 1894, 1895 e 1905 respectivamente. A profesora Manuela Álvarez sitúa nun artigo dispoñible en internet os inicios da novela histórica galega en López Ferreiro e no Grupo Nós, con títulos de Otero Pedrayo como Dos camiños da vida e A romeiría de Xelmírez. Darío Xohán Cabana cuestiona porén, nun artigo recollido no arquivo da AELG, a orixe romántica da novela histórica. "A época máis gloriosa da novela histórica avant la lettre é, falando sempre en Europa, a Idade Media", -subliña-, na que se cultivaron "a materia de Roma, a materia de Francia e a materia de Bretaña". Esta última deixou unha notable pegada na literatura galega contemporánea, coas achegas de Ramón Cabanillas, Álvaro Cunqueiro ou Xosé Luís Méndez Ferrín, entre outros. A ela tamén volve, pero para reler os mitos en clave feminista ao xeito de María Xosé Queizán, a escritora e xornalista Begoña Caamaño en Morgana en Esmelle. "A miña intención non é facer novela histórica, mais si contar a historia desde a perspectiva dos derrotados, os excluídos, e en concreto as mulleres", indica Caamaño "A miña intención non é facer novela histórica, mais si contar a historia desde a perspectiva dos derrotados, os excluídos, e en concreto as mulleres", indica Caamaño. Na súa opinión, a repercusión da materia de Bretaña no noso país explícase porque "é algo que nos colle moi de perto, xa desde o celtismo de Risco. Ten que ver coa incorporación da cultura atlántica ao proxecto de construción europea desde a caída do Imperio Romano. O cristianismo funcionou como un elemento unificador de Europa, dos reinos que se estaban formando. Cae o Imperio, e o monoteísmo enfróntase co politeísmo. A mitoloxía artúrica foi un intento de conciliar iso: Artur era un defensor do cristianismo...", sostén. Os profesores Francisco Salinas e Carme Fernández-Pérez dirixiron un proxecto de investigación sobre ficción histórica galega cuxos resultados poden consultarse nun catálogo publicado en internet. No texto de presentación do mesmo, Salinas afirma que o xénero "converteuse nunha moda literaria de razoábel éxito nos últimos anos, a raíz, fundamentalmente, de grandes éxitos internacionais que aquí chegaron a través de traducións como Memorias de Adriano de Marguerite Yourcernar e O nome da rosa de Umberto Eco, por non citarmos o Eu, Claudio de Robert Graves". Neste catálogo, que abrangue ata os anos 80 do século XX, figuran "obras históricas senso strictu" e tamén "escrita memorialística, de grande impacto, sobre todo a referida á guerra civil": xunto a títulos de López Ferreiro ou Otero Pedrayo, obras como O siñor Afranio ou como me rispei das gadoupas da morte de Antón Alonso Ríos, A pecadenta silenzosa de Manuel Bergueiro, Un home de Vilameán de Xoán Bernárdez, Xente ao lonxe de Blanco Amor, Cabalgadas en Salnés de Fermín Bouza, Sempre noiva de Francisco Cabo, A xente da Barreira de Carvalho Calero, Ilustrísima de Carlos Casares, A dona das torres de Ánxel del Castillo, As covas do rei Cintolo de Daniel Cortezón, A Quinza, A reina loba e Alira de Elfe de Manuel Lois Vázquez, A besta! de Xan de Masma, Prediución de Héctor Pérez, Fermosinda de Farruco Porto, O pastor de doña Silvia de Aurelio Ribalta, O silencio redimido e Villardevós de Silvio Santiago, Anxélica de Florencio Baamonde e Era tempo de apandar e Non agardei por ninguén de Ramón de Valenzuela. O crítico Mario Regueira sinala, sobre as décadas da ditadura franquista, que nos anos cincuenta a cuestión histórica permanece máis ben "oculta baixo un xogo simbólico" de "xogos fantásticos (aí a orixe da nación oprimida de Tagen Ata na narrativa de Ferrín)" O crítico Mario Regueira sinala, sobre as décadas da ditadura franquista, que nos anos cincuenta a cuestión histórica permanece máis ben "oculta baixo un xogo simbólico" de "xogos fantásticos (aí a orixe da nación oprimida de Tagen Ata na narrativa de Ferrín)". Caído o réxime, un dos máis interesantes casos é ao seu ver o de María Xosé Queizán, "non só por tratar o tema da Guerra en Amor de tango, senón por tocar a cuestión da Galiza priscilianista en Amantia. As últimas obras de Carlos Casares tamén responden a unha perspectiva histórica, aínda que cunha tendencia cada vez máis acusada á proximidade temporal. O tema tamén se podería tratar máis polo miúdo no caso de Ferrín, onde se poden ir atopando trazos que se van separando pouco a pouco do fantástico, pero sempre moi mesturados con esa tendencia (Amor de Artur)". A evolución dun xénero hibridado Hai moitos xeitos de achegarse á historia desde a narrativa. E facer novela histórica é só un deles. A profesora Isabel Mociño propón un esquema para o caso da literatura xuvenil que pode resultar moi operativo. "Desde os 80 á actualidade poderiamos distinguir varias liñas. A primeira, a de reconstrución do pasado mítico con exemplos como Arnoia, Arnoia de Méndez Ferrín ou O segredo da Pedra Figueira de María Xosé Queizán. A segunda son novelas de aventuras situadas nunha determinada época histórica como A expedición do Pacífico de Marilar Aleixandre. A terceira son novelas de recuperación da memoria histórica, como Corredores de sombra de Fernández Paz, A teima de Xan de García Teijeiro, Tristes armas de Marina Mayoral, A sombra descalza de An Alfaya ou Xograres dun tempo novo de Carballude. A cuarta liña sería a novela propiamente histórica, como O ganso pardo de Paula Carballeira. Non hai que esquecer historias de procura da liberdade como Centauros do norte de Marcos Calveiro ou O segredo de Marco Polo de Francisco Castro. Ou O armiño dorme de Neira Cruz". Manuel Forcadela diferencia as novelas que falan "duns determinados momentos da historia" daquelas que o fan "desde" uns períodos concretos da mesma. Manuel Forcadela diferencia, pola súa banda, as novelas que falan "duns determinados momentos da historia" daquelas que o fan "desde" uns períodos concretos da mesma. Sinala, ademais, o desenvolvemento a partir de 1975 do que o crítico Xoán González-Millán chamou "novelas de apropiación histórica", que teñen que ver coa resistencia das sociedades "marxinais" fronte ás imposicións simbólicas das que son obxecto por parte das culturas hexemónicas. Vilavedra segue en A narrativa galega na fin de século a Celia Fernández Prieto para recoñecer dúas tendencias na novela histórica das últimas décadas do XX. Por unha banda, a que continúa o modelo tradicional, -de procura da verosimilitude e intención de ensinar historia ao lector-, mais con innovacións como a ruptura da "monoloxía da novela histórica romántica e realista", con estratexias como a multiplicación de puntos e vista na narración. Nesta primeira liña situaríanse segundo esta autora Tránsito dos gramáticos de Marilar Aleixandre, Azul cobalto. Historia posible do Marqués de Sargadelos de Alfredo Conde; Branda de Loboso, As sombras do Barroco ou A palabra secreta de Xesús Rábade ou Alén da desventura de Xavier Alcalá. A segunda liña, que "altera o modelo clásico desde unha posición posmoderna" e cuestiona "os límites entre a historia e a novela e, polo tanto, a ontoloxía mesma dos feitos narrados", sería, segundo Vilavedra, menos común na nosa narrativa. Un exemplo sería Magog de María Gándara. A "relativización posmoderna da historia potenciou tamén", na súa opinión, "a evolución da narrativa de tipo histórico cara a formas híbridas", vencelladas ao fantástico, á novela de aventuras -como Morning Star de Xosé Miranda ou Aguillóns de Ortegal de Hixinio Puentes-, ou á ficción científica. Outra das tendencias observadas polo crítica é a ampliación dos espazos socioxeográficos representados. Así, Mario Regueira distingue as "obras ambientadas en distintos momentos da Historia da Galiza, polo xeral obras puntuais na traxectoria dunha persoa e sen moita continuidade" e as "obras situadas en coordenadas históricas alleas, poucas pero en liñas xerais moi interesantes (penso no Descartes e Cristina de Suecia de Herba Moura de Teresa Moure ou no Vivaldi de Settecento de Marcos Calveiro), aínda que tamén sen máis continuidade na maior parte dos casos". Entre as segundas poderían citarse tamén O enxoval da noiva de Víctor Freixanes, Resistencia de Rosa Aneiros, Ácaros verdes de Pilar Buela ou Salvador de Occidente de Xosé Ignacio Taibo, e entre as primeiras O bosque de levas de Alfonso Álvarez Cáccamo, O Conde de Viloíde de Xavier Costa Clavell, Os misterios de Monsieur D'Allier de Salvador García-Bodaño, A memoria do boi de Xosé Vázquez Pintor, O frío azul de Ramón Caride ou As reliquias de Antón Lopo. Aínda que, no caso destas obras e de moitas outras nas que a historia é un elemento fundamental -caso dalgunhas obras de Xabier Queipo como O paso do noroeste ou de María Reimóndez como Pirata, ou a moi recente O curioso mundo das persoas normais de Xosé Monteagudo-, non é doado adscribilas de modo estrito á categoría "novela histórica". O crítico Francisco Martínez Bouzas aclara sobre isto que "unha boa parte da narrativa galega xira arredor de dous subxéneros: a novela detectivesca e a novela histórica, pero esta última entendida nun sentido moi amplo" O crítico Francisco Martínez Bouzas aclara sobre isto que "unha boa parte da narrativa galega xira arredor de dous subxéneros: a novela detectivesca e a novela histórica, pero esta última entendida nun sentido moi amplo. É dicir, non como adoita ser definido o subxénero histórico en sentido rigoroso: textos narrativos que ofrecen unha versión verosímil dunha época histórica, baseándose en feitos históricos, aínda que os personaxes sexan froito da invención, tal como di Lukács, senón nun sentido moito máis amplo: mestura de aventuras en contextos históricos. Ademais, máis que reflectir, unha época histórica, o subxénero en Galicia acostuma a xirar verbo dun personaxe (ou máis dun) histórico ou inventados". Por outra banda, -engade Bouzas-, "a maioría das novelas históricas galegas inxectan ficción na realidade histórica. Por iso xustamente son novelas históricas. Como novelistas é o que deben facer. Agora ben, a ficción, como di Álvaro Pombo, é un marcador semántico que transforma todo o que toca, no senso de que o converte en ficción e xa que logo todo queda sometido ás leis da ficción. Neste sentido pois pode dicirse que ao meter ficción en contextos históricos, estes quedan anulados. Non habería pois en puridade novelas históricas. Que fai pois a novela histórica? Ilustrar dunha forma fermosa a historia. E iso acontece, penso, con toda o case que toda a novela histórica galega. O resto (é dicir se non hai inxección de ficción) é biografía". O tamén crítico Xosé Manuel Eyré considera "extraordinarias novelas históricas" Monbars o exterminador de Hixinio Puentes, -que acaba de publicar tamén Winnipeg- e Renacer de Xabier Paz, e pensa que ambas, xunto con Festina lente de Marcos Calveiro, poden supoñer un "empurrón definitivo" para o xénero, aínda que o seu futuro "dependerá da calidade dos discursos que sigan a este empurrón". Mais "de momento a cousa vai bastante ben, pénsese na mesma Begoña Caamaño, Circe e o pracer do azul ou Morgana en Esmelle, por exemplo". Porén, do mesmo xeito que Caamaño non define as súas obras como novelas históricas, tampouco o fan outras autoras de obras referentes como Herba moura (Teresa Moure) ou Sol de inverno (Rosa Aneiros). "Entendo que a etiqueta é útil no mercado, pero a min non me acaba de convencer", comenta Rosa Aneiros. "A min, ata agora, o que me motivou foron os personaxes, e non a historia" "Entendo que a etiqueta é útil no mercado, pero a min non me acaba de convencer", comenta Aneiros. "A min, ata agora, o que me motivou foron os personaxes, e non a historia. Resistencia xurdiu dunhas cartas que vin nun museo. Pensei que alí había unha novela. E en Sol de inverno foi o mesmo: é un personaxe que quere recuperar a súa infancia, só que durante a súa vida acontecen moitas cousas. Non quixen encher ningún oco. O que si é certo é que, do mesmo xeito que autores dos 80 tentaron recuperar a historia de Galicia que non fora contada, na miña xeración, a dos netos das persoas que viviron a guerra civil, sentiuse unha necesidade de evitar que se perdesen as testemuñas", engade. Na opinión de Dolores Vilavedra, a novela histórica galega chegou a "un momento de impasse rematada a fase de elaboración dunha antihistoria ou parahistoria alternativa á historiografía canónica". Así, a "renovación virá da man das novas narradoras" como Rosa Aneiros ou Inma López Silva, que "renuncian ao modelo canónico de novela histórica galega consolidado desde os 80". López Silva, autora tamén de Memoria de cidades sen luz, coincide con Vilavedra ao sinalar que "o discurso da primeira novela histórica galega estaba no ámbito do que poderiamos denominar discurso nacional. No caso de Rosa e o meu coido que escribimos dese unha perspectiva máis ampla, sen renunciar tampouco a unha lectura nacional (quizais por comparación), mais que aspira a ser máis reflexiva. No meu caso, en concreto, non procuro esta perspectiva porque considere que a primeira novela histórica galega xa fixo o seu traballo, senón porque a miña posición (política, seguramente) en Galicia e no mundo me conduce a unha reflexión máis exocéntrica, ou mesmo multicéntrica". Na opinión de Dolores Vilavedra, a novela histórica galega chegou a "un momento de impasse rematada a fase de elaboración dunha antihistoria ou parahistoria alternativa á historiografía canónica" De forma distinta ve isto mesmo Xavier Alcalá, outro dos autores que máis teñen cultivado a novela histórica, e sempre desde perspectivas que implicaban viaxes de ida e volta entre Galicia e o resto do mundo. "A miña novela é produto da miña condición vital. Sempre viaxei moito polo meu traballo, así que foron as circunstancias. Cando conto a vida dos emigrantes en América, o que quero é falar non do tendeiro de Mafalda senón de personaxes que formaron parte dunha épica que aquí non se coñece. En xeral, en Galicia hai pouco escritor viaxeiro. A noite branca fai como fixen eu: Fernández Naval foi a Rusia, igual que eu fun a Cuba ou a Arxentina. Hai xente, coma el, que non quere deixar de contar a historia do seu país, pero tamén conta a doutros países. A Segunda Guerra Mundial tamén é parte da historia do noso país. Penso que os escritores ás veces adiantámonos aos historiadores, atopamos a historia antes ca eles", conta. Tamén Darío Xohán Cabana apunta que queda aínda moita historia de Galicia por recuperar. "Vamos editar unha escolma de textos de Juan Francisco de Castro Fernández, que foi un ilustrado dun radicalismo moito maior que o de Sarmiento e Feijoo, e que case ninguén coñece. Hai moitos puntos escuros non estudados". Con el conflúe Eyré, que salienta que "evidentemente, non pode facerse todo en menos de 40 anos de democracia. Son moitos os momentos históricos que hai que atender. Con moito, o momento histórico mellor tratado é a Guerra Civil, mais parécece precipitado falar aí de novela histórica". As novelas sobre a Guerra Civil Mención especial merecen as novelas sobre a Guerra Civil, que non toda a crítica encaixa baixo a etiqueta de novela histórica Mención especial merecen as novelas sobre a Guerra Civil, que non toda a crítica encaixa baixo a etiqueta de novela histórica. A vitoria do perdedor de Carlos Reigosa é unha das últimas obras que se ocupan da que foi unha das consecuencias do golpe do 1936: a guerrilla, tema que xa tratara en A vitoria do perdedor, Fuxidos de sona, O regreso dos maquis ou A agonía do león. Dolores Vilavedra sitúa en A narrativa galega na fin de século a orixe do tratamento da temática da Guerra Civil en Non agardei por ninguén de Ramón de Valenzuela (1957), O silencio redimido de Silvio Santiago e O siñor Afranio de Antón Alonso Ríos, ás que seguirían, xa rematada a censura franquista, Terra coutada de Antonio Fernández Pérez, Esmoriz de Aníbal Otero ou O cego de Pumardedón de Francisco Fernández del Riego. Carlos Casares afástase, na opinión de Vilavedra, en Os mortos daquel verán, do "memorialismo practicado polos seus predecesores", do que tamén se apartan Ricardo Carvalho Calero en Scórpio ou Manuel Guede en Vísperas de Claudia. Despois publicáronse moitas outras obras sobre a guerra ou o franquismo, como O bosque das antas de Xosé Fernández Naval, Agosto do 36 de Xosé Fernández Ferreiro, No ventre do silencio de Xosé Luís Méndez Ferrín, O lapis do carpinteiro e Os libros arden mal de Manuel Rivas, Polos fillos dos fillos de Manuel Sarille, As rulas de Bakunin de Antón Riveiro Coello, O exiliado e a primavera de Manuel Veiga, Expediente Artieda de Luís Rei Núñez, Entre fronteiras e Nas catacumbas de Xavier Alcalá, Era por setembro de Xavier Quiroga, Pensa Nao de Anxo Angueira, Non volvas e Home sen nome de Suso de Toro, Aqueles anos de Moncho de Neira Vilas, Corredores de sombra de Fernández Paz, Amor de tango de María Xosé Queizán, Cardume de Rexina Vega ou Como en Alxeria de Moncho Pena. "En realidade, a min o que me interesa é a ficción, e non a historia", asegura. "Non me gusta ter que investigar moito. Eu o que fago é inventar, porque son escritor e non historiador" Xosé Fernández Ferreiro é o autor de Morrer en Castrelo de Miño, Os últimos fuxidos ou Tempo de centeo. "En realidade, a min o que me interesa é a ficción, e non a historia", asegura. "Non me gusta ter que investigar moito. Eu o que fago é inventar, porque son escritor e non historiador. Agosto do 36 é unha novela sobre a guerra, e non unha novela histórica. Parte dun feito que me contaron cando era rapaz. E, claro, eu vivín o que conto nas novelas. Lembro os falanxistas armados, o ambiente de medo, a tensión que había, a impotencia... O que invento está baseado na realidade, pero é ficción", aclara. Vilavedra entende que a novela sobre a guerra civil acada a súa madurez cando protagonistas, e/ou narrador principal "deixan de pertencer sistematicamente ao bando dos vencidos" Vilavedra entende que a novela sobre a guerra civil acada a súa madurez cando protagonistas, e/ou narrador principal "deixan de pertencer sistematicamente ao bando dos vencidos". Exemplo disto podería ser Sol de inverno, -con personaxes situados dos dous lados-, ou A noite branca, polo mesmo motivo. Mario Regueira subliña ao respecto que houbo "quen se empeñou en facer valer a perspectiva da dereita, como Historia do soldado de Alfredo Conde". Mais a distinción principal pode establecerse, segundo a súa análise, non entre a dereita e a esquerda política, senón entre "as obras que fechan a historia e as que a manteñen aberta", como A perspectiva desde a porta de Patricia Janeiro, que "compara a represión de entón coa represión de hoxe" e que, -asegura-, non levou o premio Xerais porque "unha persoa do xurado consideraba que moralmente non podía votala por entender que fai apoloxía do terrorismo". "A maior parte do noso acervo limítase a un laio constante pola maldade dos golpistas, cousa que tamén prefigura o noso imaxinario como vítimas sen alternativas" Así, -asegura Regueira-, "o contexto cultural galego segue preferindo a lectura das vítimas, non hai máis que ver o escaso papel que se lle ten dado á resistencia antifranquista nas obras canónicas ou á aposta política previa ao golpe: a maior parte do noso acervo limítase a un laio constante pola maldade dos golpistas, cousa que tamén prefigura o noso imaxinario como vítimas sen alternativas (isto vale para exemplos tan senlleiros como A lingua das bolboretas, que dalgunha forma predeterminaron unha boa parte das obras que seguiron)". En canto á evolución última da novela sobre a guerra civil, Mario Regueira indica que "creo que, como todo fenómeno masivo, está especializándose, e penso en Winnipeg de Hixinio Puentes que está focalizada en Cariño. Tamén penso que se pode distinguir entre unha vertente que emprega o período histórico como fondo para as tramas e aqueles autores que están implicados familiar ou persoalmente co que contan, e que traballan na reconstrución da súa memoria persoal e familiar, a medio camiño entre a narración e algunha forma de xornalismo distante. Creo que estes últimos teñen máis que ver con esas novelas precursoras que non deixaban de ser relatos de fuxidos máis ou menos novelados". Tamén Eyré distingue dúas focaxes, as novelas que falan "desde a vivencia persoal da guerra" e as que "se centran nas súas consecuencias". A fin de contas, -matiza- "todo o subxénero ten a súa razón de ser en dar voz aos vencidos, por iso está moi mal visto por certa opción política que se considera vencedora e xa está…porque precisamente este subxénero vén dicirlles que non, que non está, que as inxustizas, que a barbarie, que os latrocinios, que os asasinatos sempre estarán aí, que non hai lousa que os cale e sempre estarán aí para incomodar as conciencias negras". "Aínda que os protagonistas da actualidade política digan nacer despois de Franco e que xa pasou moito tempo, a súa ideoloxía e practicas sociais son idénticas e a súa querenza polo ditador é sinxela de observar en como estorban a quen loita por recuperar a Memoria Histórica" Precisamente por iso, -insiste Eyré-, "é un tema que nunca ficará pechado", e que fica máis conectado co presente do que pode parecer. Polo menos "mentres esa parte da sociedade, teimudamente esquecediza, non recoñeza as atrocidades que se cometeron e dalgún xeito expíe a culpa. Cómpre iso. E cumpriría que a ideoloxía que desatou o Golpe Militar de Franco desaparecera ou polo menos non tivera a relevancia social que ten, de xeito que os ataques ao galego e a cultura galega de hoxe non se poden entender cabalmente sen se referir ao franquismo… Aínda que os protagonistas da actualidade política digan nacer despois de Franco e que xa pasou moito tempo, a súa ideoloxía e practicas sociais son idénticas e a súa querenza polo ditador é sinxela de observar en como estorban a quen loita por recuperar a Memoria Histórica, non se pode dicir que un é moi novo non ten nada que ver co franquismo e á vez favorecer constantemente as bestas dos franquistas. Véxase senón en como acabou o xuíz Garzón, a nivel estatal", subliña. "Hai cousas nas que cómpre furar, escaravellar, aspectos da vida, da sociedade, da política que non están canonizados, que non aparecen nos grandes relatos. Temos que indagar nos vimbios cos que se foi tecendo o proxecto do que vimos. Unha novela ambientada no pasado non é só unha reconstrución do pasado, senón, creo eu, un intento de explicar o presente. Todas as obras históricas falan do presente. Sobre as novelas da guerra civil hai un estudo de Thompson que incide en todo isto. Novelas como Laura no deserto ou A noite branca amplían o horizonte histórico, saíndo do marco espacial galego e integrándoo no internacional. Algo hai, probablemente, novo, desta maneira, nas novelas sobre a Guerra, ou polo menos máis sólido", afirma o profesor e autor de Iria e Pensa nao Anxo Angueira. "Unha novela ambientada no pasado non é só unha reconstrución do pasado, senón, creo eu, un intento de explicar o presente. Todas as obras históricas falan do presente" Nunha mesa redonda sobre novela histórica que percorreu as feiras do libro, os escritores Marcos Calveiro e Pere Tobaruela coincidiron en sinalar que o obxectivo é, sempre, relatar as loitas cotiás. A historia dos de abaixo. "É a historia mergullada o que me interesa. A historia dos vencidos, e non dos vencedores", explica Tobaruela. Para iso, procura documentarse o mellor posible. Menos sistemático nese aspecto é Calveiro que, aínda que consulta bibliografía e arquivos, non adoita tomar notas e non considera a rigorosa exactitude histórica como un dogma de fe. Pois os escritores, -di-, non deixan de ser "grandes mentireiros", como creadores que traspasan a liña entre ficción e realidade.


Summary: O secretario xeral do PSdeG, Valentín González Formoso, evitou pronunciarse sobre o tema; mentres que o protagonista do posíbel expediente sancionador mostrou a súa "sorpresa" pola decisión do partido.

[Información actualizada ás 19.59 horas] A dirección do PSdeG estuda abrir un expediente sancionador contra o deputado Martín Seco ao entender que a súa actitude durante o debate no pleno do Parlamento desta terza feira vulnerou o código de conduta interna da organización. Fontes próximas á dirección dos socialistas galegos consultadas por Europa Press apuntaron que a decisión para abrir un proceso disciplinario ao parlamentario pola Coruña está "madura" e adoptarase, previsiblemente, a comezos da vindeira semana. O PSdeG aproba co PP a Lei de Áreas Empresariais por orde da "dirección política do partido" A apertura do expediente suporía o inicio dun proceso interno que tería que resolver a dirección estatal do Partido Socialista, cuxo regulamento para os cargos públicos contempla a expulsión de deputados dos grupos parlamentarios en casos que o Comité Federal estime como graves. As fontes consultadas por Europa Press subliñan o malestar xerado "entre a militancia" pola actitude de Seco, afín ao ex secretario xeral e deputado na Cámara galega Gonzalo Caballero, de quen considera que "traspasou unha raia" coa súa intervención no debate parlamentario. Caballero, sobre o despedimento das traballadoras do PSdeG no Parlamento: "Fainos perder credibilidade" Martín Seco foi o encargado de defender a postura do grupo parlamentario socialista durante o debate da Lei de Áreas Empresariais. Desde a tribuna do hemiciclo, o parlamentario foi moi crítico co texto normativo pero confesou que o seu grupo parlamentario apoia esta norma porque así llo ordenou "a dirección política do partido". Formoso evita pronunciarse Pola súa parte, o secretario xeral do PSdeG, Valentín González Formoso, evitou pronunciarse sobre o tema en concreto e sinalou que o seu deber é "congratularse" dun "feito importante" que ocorreu no Parlamento galego como a aprobación da Lei de Áreas Empresariais. A direccion do PSdeG desbota que o grupo municipal de Ourense presente unha moción de censura contra Xácome O dirixente socialista reivindicou que o PSdeG "foi capaz de votar a favor para desatascar eses proxectos empresariais, para que ninguén se teña que ir a Portugal como acaba de ocorrer con Airbus ou como ocorreu o ano pasado con Zendal, precisamente por falta de chan industrial". Neste sentido, dixo sentir "orgullo" e manifestou que "a cidadanía non está ás anécdotas que ocorren no Parlamento galego". O secretario xeral do PSdeG subliñou que o seu partido "estivo á altura das circunstancias", como "vai estar sempre naqueles temas que entendemos que son de país: sanidade, educación pública, cultura e emprego por encima de todo". "Os partidos teñen a súa vida propia, pero non estamos ás anécdotas", resolveu. Resposta de Martín Seco En declaracións a Europa Press, o posíbel afectado polo expediente sancionador do PSdeG defendeu a súa "lealdade" ao partido e mostrouse "decepcionado e triste" pola intención de abrir un expediente contra el. Seco lembrou que a propia dirección do partido fixo un "informe" crítico coa proposta lexislativa e coas políticas industriais dos populares e que, de feito, durante a tramitación parlamentaria da norma a postura do PSdeG foi a de "non obstaculizar", pero cunha "abstención", voto que se decidiu cambiar no pleno da Cámara. O deputado dos socialistas da Galiza expresou a súa "tristeza" e salientou que foi "sempre leal" ao PSOE, porque entende esta forza como a "alternativa" aos gobernos do PP e ás súas políticas. Ademais, indicou que a dirección do partido non se comunicou con el a través de ningún escrito e que unicamente coñece as intencións a través de informacións nos medios de comunicación, polo que expresou, así mesmo, a súa "sorpresa".


Summary: A maioría absoluta do Partido Popular saca adiante as contas para este ano. A tensión entre os grupos parlamentares aumentou a medida que se achegaba a votación das emendas.

Como era de agardar a maioría parlamentar do Partido popular no Parlamento foi suficiente para aprobar os Orzamentos para 2013. Nin as concentracións que esta terza feira tiveron lugar nas cidades galegas, nin a oposición manifestada desde os sindicatos e colectivos sociais puido frear a aprobación dunhas contas públicas que guiarán a política da Xunta para o presente ano. Uns Orzamentos en que tan só 7 das máis de mil emendas presentadas polos grupos da oposición foron tidas en conta e, no entanto, ningúnha delas foi aprobada. Somentes, unha transacción de última hora achegada como pacto entre PP e PSdeG sobre o dique flotante en Ferrol obtivo os votos favoráis d@s populares de Galiza. Non así, a aprobación de BNG e AGE que decidiron absterse habida conta que a transacción recollía unha partida orzamentaria de 5 millóns de euros fronte ao custo total do dique que supero os 140 millóns. Malia a que a deputada nacionalista, Carme Adán solicitou explicar o voto do seu grupo, a presidenta da Cámara negoulle a palabra cuestión criticada entre as filas da oposición. Porén, si aproveitou a súa quenda de intervención o voceiro do BNG, Francisco Jorquera para afirmar que o seu rexitamento --baixo a fórmula da abstención-- á proposta de PSdeG e PP procuraba "non lavarlle a cara á Xunta" a respecto das súas responsabilidades co sector nava habida conta, asegurou Jorquera, que o Goberno español non recolle ningunha partida orzamentaria nas contas públicas destinada á construción do dique nin á garantía de carga de traballo para os estaleiros galegos. Aliás, o portavoz nacionalista fixo un chamamento ás bancadas populares para lles retrucar que "non tomen o pelo á cidadanía" logo de que a web da Xunta publicase como medida do executivo galego os 5 millóns aprobados --a proposta do PSdeG-- na Cámara. "Un erro", asegurou a conselleira de Facenda, Elena Muñoz, que o goberno de Alberto Núñez Feijóo procuraría subsanar. Momentos de tensión os vividos na última parte da sesións que se prolongou durante máis de cinco horas. As increpancias entre deputad@s aumentaron o seu ton nas últimas intervencións nas que mesmo se releron mutuamente o articulado do Regulamento cuxa interpretación por parte da presidenta da Cámara foi ao longo do proceso lexislativo orzamentario moi cuestionada por parte dos grupos da oposición. Entrementres, ás portas do Pazo do Hórreo centos de manifestantes concentrábanse en defensa dos servizos públicos e do dereito ao traballo.


Summary: A existencia dalgunhas "falsas cooperativas" non deixa de evidenciar a importancia da creación de emprego no rural por parte de organizacións agroalimentarias que funcionan a través da economía social. Agaca, a asociación que as reúne, diferencia a súa situación da que viven as ETT.

O cooperativismo é unha das fórmulas máis empregadas no rural para dar forma aos proxectos agroalimentarios. Na actualidade, segundo datos da da Asociación Galega de Cooperativas Agrarias (AGACA), Galiza conta con máis de 300 organizacións con este sistema. O seu funcionamento non é alleo á situación de crise económica nin á posibilidade de que algunhas delas aproveiten as actuais circunstancias para incumprir a normativa laboral e contar con traballo en precario. O director-xerente de AGACA, Higinio Mougán, sinala que son poucos os casos que se dan nos que abusa da figura cooperativa, polo menos no caso galego. "Polo noso propio funcionamento temos unha maneira de xestionármonos moito máis clara e transparente que calquera empresa de traballo temporal (ETT), por poñer un exemplo", explica a Nós Diario. Mougán asegura que no caso galego as cooperativas réxense nunha grande parte pola contratación por conta allea "algo diferente ás cooperativas de traballo asociado" e salienta que as agroalimentarias, en concreto, "son as que están a crear máis emprego no rural". Pon enriba da mesa datos que afirman que máis dun 50% dos concellos do país onde se radicaron conseguiron ser as primeiras empresas a nivel de contratación, polo que "son as primeiras empregadoras no rural galego". Ademais, destes postos de traballo "un 86% deles son indefinidos, polo que podemos dicir que teñen certa calidade", engade. A existencia das "falsas cooperativas" Nun seminario organizado o pasado mes de abril polo grupo de investigación de Dereito Mercantil de Traballo da Universidade de Vigo analizouse a presenza na Galiza e Portugal das denominadas "falsas cooperativas". O propio decano, o profesor Francisco Torres, apuntaba que son "un sector que se distingue por promocionar a participación, a colaboración, a xestión transparente e democrática e o goberno compartido en base a principios colaborativos e da economía social" e que "cando isto non se cumpre, polo motivo que sexa, podemos atoparnos ante as denominadas 'falsas cooperativas', un fraude de lei, na medida en que non exista máis motivación na súa constitución que fuxir das garantías do Dereito laboral". Outro dos participantes nese seminario, o profesor Javier Arrieta da Universidade de Deusto, definía ese "outro tipo de cooperativas" como as que hai que garantir as condicións de traballo, sobre todo cando conten, cando menos, cun 75% da súa facturación procedente dun único cliente. Se non se respectaran aspectos como a xornada ou as funcións laborais "serían falsas cooperativas". Servicarne, un mal exemplo na Galiza de cooperativismo Un exemplo de 'falsa cooperativa' foi Servicarne, con sede en Barcelona, traballaba como provedor de autónomas e autónomos para Coren, Grupo Sada e Cogal. Resultou sancionada pola Dirección Xeral de Traballo en 2019 co argumento de que, pese a gardar apariencia de cooperativa, non funcionaba como tal. Coren tivo que regularizar 1.100 empregadas e empregados que traballaban no Porriño, Ourense e Lugo. Medrar ou non medrar O debate máis importante nas cooperativas galegas agora mesmo, é outro. Segundo Mougán, está agora en "medrar ou non medrar" mantendo a calidade e as condicións laborais. "Temos a posibilidade de abordar máis procesos de transformación dos produtos", comenta, "e esta idea choca coa propia filosofía local e o medo á deslocalización que teñen moitos concellos que introduce certa presión".


Summary: Esixen o "comezo inminente" da competición ligueira

O fútbol no Estado español está inmerso nunha crise económica e institucional que parece que pode chegar a ameazar a súa propia supervivencia. Logo do escándalo deportivo-sanitario a consecuencia dos positivos por coronavirus do Fuenlabrada na Coruña e o subsecuente cruce de acusacións entre Liga de Fútbol Profesional (LFP), Real Federación Española de Fútbol (RFEF) e Consello Superior de Deportes (CSD), agora é o fútbol feminino o que alza a súa voz para esixir que finalice a súa "marxinación" e un "comezo inminente" da competición ligueira. Clubes e xogadoras denuncian o agravio comparativo que representa que a competición masculina teña previsto comezar o 11 de setembro mentres que a feminina o faría o 18 de outubro, data moi afastada do 5 de setembro que se barallaba hai apenas un par de meses. Sindicatos e patronal, unidos na mesma causa Para a Asociación de Clubes de Fútbol Feminino (ACFF) resulta "inadmisíbel" que a Comisión de Presidentes Autonómicos da RFEF tomase devandita decisión "sen contar co visto e prace dos equipos participantes". Ademais, a patronal do fútbol feminino tamén critica que aínda non conten cun protocolo de actuación con respecto á Covid-19, e demanda a súa publicación inmediata por parte do CSD e que sexa a propia RFEF quen asuma os gastos derivados da súa aplicación: "Dado que, tratándose de competicións non profesionais, é a organizadora a que ten atribuída a competencia de xerar recursos e xestionar a mesma, debe ser a RFEF a que asuma as súas responsabilidades e asegure a súa viabilidade". Que os distintos equipos conten co protocolo resulta fundamental tamén para que as competicións comecen o antes posíbel, "pois a RFEF ten que respectar a planificación das pretempadas dos respectivos corpos técnicos, xa que calquera alteración pode ter efectos moi prexudiciais na condición física e na saúde das futbolistas", segundo explica a Asociación de Clubes de Fútbol Feminino. "A inseguridade e a falta de rigor e planificación que ofrece a actuación da Federación Española, con dúas comunicacións oficiais en relación ao comezo da competición, non dá moitas garantías para planificar a preparación das xogadores", apostila a ACFF. Por último, pero non menos importante, a patronal esixe o "comezo inminente" da competición ligueira para asegurar a súa "viabilidade económica". Leticia Méndez, xogadora do EDF Logroño da Primeira División feminina, fai un chamamento a "estar unidas" e "bogar na mesma dirección" de cara á consecución dos seus obxectivos, e esixe que se lles garanta o "dereito" a exercer a súa profesión -"como traballadoras que somos"- e a que se estabelezan "as medidas necesarias para desenvolvela con toda garantía sanitaria, xa que dependemos economicamente dela". Non obstante, o Consello Superior de Deportes, presidido por Irene Lozano -que xa se puxo de perfil no 'Caso Fuenlabrada'- fala da "imposibilidade" de crear un contexto "absolutamente libre de riscos", e apela á "responsabilidade individual" da que xoga "e asume un risco libre e voluntariamente".


Summary: Desde a Plataforma SOS Suído Seixo-Mina Alberta Non mostran desconfianza ante a denegación da explotación á empresa por parte da Xunta.

A Plataforma SOS Suído Seixo-Mina Alberta Non móstrase escéptica fronte á denegación da autorización da explotación mineira Alberta I pola Xunta. Segundo a información publicada en varios xornais, apuntan que na súa opinión o motivo principal da negativa é froito das "posíbeis accións legais ás que se enfrontarían os responsábeis da tramitación do expediente, tal e como se expón nas numerosas alegacións presentadas, ás que a Xunta da Galiza non deu ningunha resposta ás partes interesadas". Por iso, sospeitan que "o procedemento se retomará nun futuro, favorecendo os intereses da empresa Recursos Minerales de Galicia S.A. (RMG) en detrimento do interese xeral". Poñen o exemplo do comportamento pasado da Administración. A solicitude da empresa comezaba en 2018, cando presenta un proxecto que incluía unha primeira fase á que denomina Coto Tocayo, na que pretendía escavar unha mina ao oeste do lugar de Doade (Beariz) e a menos dun quilómetro de Acevedo (Avión). Ao mesmo tempo, solicitaba a Concesión de Explotación mineira Alberta I, de preto de 1.700 hectáreas na busca de minerais como litio, estaño e tántalo nos concellos de Avión e Beariz e A Lama, Forcarei e Cerdedo-Cotobade ao longo de 12 quilómetros, sinala a plataforma. A Xunta ditaminaba en novembro de 2018 que non era necesario someter o proxecto ao procedemento de Avaliación de Impacto Ambiental, sen agardar a ter o informe da Confederación Hidrográfica Miño Sil, que finalmente resultou desfavorábel. "Este procedemento de autorización desde o seu inicio estivo cheo de irregularidades e escurantismo, con falla de información dispoñíbel para a veciñanza e partes afectadas, exemplificada na negativa á asociación ecoloxista Ecoloxistas en Acción da consulta do proxecto (algo inaudito até a data)", apuntan desde a organización.


Summary: O Goberno galego realoxará persoas desfiuzadas en 196 vivendas de protección públicas actualmente baleiras e facilitaralles o acceso ao alugueiro barato doutras 300

Coidados paliativos, pero coidados. O Goberno galego adoptou, na súa primeira xuntanza ordinaria da lexislatura, o primeiro acordo concreto para paliar os desafiuzamentos en Galicia. Faino na liña do anunciado polo presidente no seu discurso de investidura, poñendo á disposición das persoas desafiuzadas vivendas de protección pública que agora están baleiras, aínda que este parque inmobiliario, composto por arredor de 500 pisos, semella que non será, nin de lonxe, dabondo para cubrir o crecente número de desaloxos. Segundo datos do Consejo General del Poder Judicial (CGPJ), no primeiro semestre de 2012 -último dato dispoñible- producíronse en Galicia 3.037 desafiuzamentos ou, o que é o mesmo, unha media duns 20 ao día. Ademais, no mesmo período formalizaronse nos xulgados 1.320 execucións hipotecarias, isto é, o inicio do procedemento xudicial que pode durar uns dous anos e que, as máis das veces, remata co desafiuzamento. Así as cousas, o plan de realoxamentos deseñado pola Xunta semella que actuará como unha caste de lotaría que, non obstante, solucionará notablemente a situación de quen resulte agraciado ou agradaciada. Entre xaneiro e xuño producíronse máis de 3.000 desafiuzamentos en Galicia O Executivo inclúe dous tipos de vivendas no seu programa de realoxamentos: vivendas públicas destinadas á venda que actualmente están deshabitadas e outras incluídas no Plan Aluga, de incentivos ao alugueiro. As primeiras son 150, ás que se sumarán 46 en 2013, cando remate a súa construción. A intención da Xunta é que poidan acceder a elas persoas que perdan a súa casa e teñan o seu domicilio actual en lugares próximos aos pisos propiedade do Instituto Galego da Vivenda e Solo (IGVS). Se esa proximidade non existe daralles a posibilidade de acceder a un arrendamento a baixo prezo. Condicións para acceder á axuda e prezos Para acceder a estas axudas autonómicas a Xunta establece dous requisitos "fundamentais". O primeiro é que a vivenda obxecto de desafiuzamento sexa a "única" coa que contan as persoas propietarias que a van perder. O segundo ten que ver coa renda: só poderán optar ao realoxamento as familias cuxos ingresos "non sexan superiores a 2,5 veces o IPREM (Indicador Público de Renta de Efectos Múltiples)", o coñecido popularmente como "soldo base" e que neste 2012 se sitúa en 532,51 euros ao mes. Así as cousas, o tope de ingresos sitúase nos 1.331,28 euros ao mes. As familias que xunten estes requisitos pasarán por unha nova peneira, na que terán prioridade "as familias numerosas, as familias monoparentais con fillos ao cargo, as unidades familiares nas que un dos seus membros ou parentes ata terceiro grao cos que convivan teñan declarada discapacidade, situación de dependencia ou enfermidade que o incapacite para realizar unha actividade laboral; unidades familiares nas que o debedor hipotecario se atope en situación de desemprego e unidades familires nas que exista unha vítima da violencia de xénero". As familias beneficiarias que ingresen menos de 532 euros ao mes non terán que pagar polo realoxamento Sobre esta base, a Xunta adxudicará as vivendas públicas baleiras "en función dos ingresos económicos dos afectados". Se estes son inferiores ao IPREM, poderán vivir nun piso da Xunta de balde, por un prazo inicial dun ano renovable, como máximo, por un ano máis. No caso de que estes ingresos sexan o resultado de multiplicar o IPREM entre 1 e 2,5, as familias terán que pagar entre 80 e 150 euros, en función "das características da vivenda e dos ingresos da familia". Asegura Feijóo que este plan vén "reforzar as medidas" que a Xunta "xa adoptou" neste ámbito nos últimos anos, moitas delas incluídas na Lei de Vivenda, como "as vivendas de inserción ou asistenciais" ou a "posibilidade de aprazar ou fraccionar o pagamento das vivendas de promoción pública no caso de imposibilidade acreditada de pagamento", entre outras. Non obstante, o presidente non aclara se, por exemplo, o IGVS paralizará ou procurará alternativas aos desafiuzamentos que ten en marcha ou se produzan no futuro.


Summary: Soldos desproporcionados, contas inchadas, rede de filiais para ocultar a débeda... O avance da auditoría podería mesmo derivar en responsabilidades penais na xestión da multinacional. Por outra banda, a Audiencia Nacional imputou ao fillo e ao irmán do presidente pesqueira por falsearen contas

Pescanova seguirá dando que falar mais non por cuestións de produción ou mercados. O informe preliminar da auditoría forense de Pescanova realizada pola consultora de KPMG é "demoledor". Así o cualifica Economía Digital, que avanzou o contido dese informe. Así, indícase que fontes coñecedoras do documento afirman que o contido da auditoría podería derivar na saída inmediata de directivos da compañíaco propio presidente Manuel Fernández de Sousa. Sarillo A auditora emprega no seu informe o término de "trama organizada" ao referirse aos supostos 'chanchullos' que desenvolveron directivos para ocultar débeda. Mesmo se poderían derivar responsabilidades penais na xestión da compañía. Entre os puntos máis escuros, e sempre en base a esta versión: a cúpula dirixente artellou unha arañeira de filiais durante anos co obxectivo de ocultar débeda. Aliás, Pescanova tamén "incharía" durante anos a súa facturación "para dimensionar o balance e obter liquidez pedindo máis créditos", sinalan en ED. Os auditores de KMPG tamén detectarían, segundo os mesmos interlocutores, facturas falsas co mesmo obxectivo. Por outra banda, o xuíz Pablo Ruz da Audiencia Nacional imputou a sete directivos de Pescanova e as súas sociedades por falsear contas.


Summary: A campaña 'En negro contra a violencia' decorrerá desde esta sexta feira, 18 de novembro, até o 25.

Un total de 17 concellos galegos únense á campaña 'En negro contra a violencia', que ten como obxectivo formentar acción de sensibilización cidadá contra as violencias machistas no eido municipal a través da coordinación entre concellos moi diversos e de diferentes cores políticas. Tamén se quere implicar ao tecido económico, asociativo, educativo, deportivo, social e cultural, así como a toda a cidadanía, nunha resposta colectiva de rexeitamento da violencia de xénero e dos asasinatos machistas, e incidir nos comportamentos e expresións verbais que están detrás da violencia de xénero a través do uso de materiais de campaña específicos por parte dos establecementos comerciais e axentes sociais. A campaña comeza esta sexta feira 18 e rematará o 25 de novembro de forma simultánea en todos os concellos adheridos. De momento son case 2.000 os establecementos e entidades que participarán da campaña nos 17 concellos. O alcalde de Santiago, Martiño Noriega, cidade na que naceu este proxecto, lembrou que "a lacra das violencias machistas é unha cuestión que afecta a toda a sociedade". Por iso", engadiu, "é preciso reivindicar un pacto de Estado e a unión de todos os partidos políticos ante isto, como estamos a facer estes 17 concellos dende o ámbito municipal". Co obxectivo de promover e facer visible o rexeitamento da cidadanía ante calquera tipo de violencia contra as mulleres, o ano pasado, o Concello de Santiago puxo en marcha a campaña de sensibilización "Compostela, en Negro". A acción consistiu en tinguir de negro a cidade a través dos escaparates, os manequíns, a roupa de traballo; vestir loito en dor e denuncia por todas as mulleres que sofren violencia machista.


Summary: "Durante o verán seguirei acompañando a película tanto dentro como fóra da Galiza", confesa a cineasta, que de momento está centrada na promoción da súa última obra.

-Como se presenta este verán en relación á película Nación? Vai poder coller vacacións? Durante o verán seguirei acompañando a película tanto dentro como fóra da Galiza. En xullo irei a un festival en Menorca, tamén a Santander... Pero teño unha cita especial o 9 e o 10 de xullo en Cangas, pois concedéronme o premio de Mulleres en Acción. É un galardón que me fai moita ilusión, pois vén dunha asociación cultural interesantísima, con perspectiva de xénero. Tamén recibirei o premio Alecrín de Ouro, da Federación de Entidades Culturais Galegas de Catalunya, porque eu estiven traballando en Barcelona, o próximo 10 de agosto en Lalín. -E nos momentos libres que ten, que actividades lle gusta realizar? Obviamente gústame moito o cine, pero tamén a música e a lectura, principalmente de ensaio. Adoito gardar para o verán as novelas longas, como a de Suso de Toro, Un señor elegante, que teño pendente. Tamén aproveito o verán para encontrarme con xente e para traballar nalgún proxecto. Eu son de Castro de Rei e vou moito nas vacacións; ás veces tamén vén Bernardo Tejeda, o director artístico das miñas películas, e con el traballo en ideas novas, cheguen ou non a realizarse. -Hai algún lugar que lle guste visitar no verán especialmente? Coido que me afixen a coñecer os lugares nos que tiña algo que facer: congresos, festivais, seminarios... Gústame moito A Mariña. Agora coa película iremos no verán a Ribadeo e hai tantos anos que non vou que decidimos pasar alí uns días para calmar a morriña. En xeral, aproveito as oportunidades que se me presentan coas películas de visitar os lugares que non coñezo. -Recoméndenos un libro ou unha película para descubrir este verán. Recomendaría Quérote canto de Eva Veiga e Baldo Ramos, ou A desvértebra de Ana Romaní, que é un libro inmenso. En canto ao cine, recomendo a última película que vin, A primeira vaca, de Kelly Reichardt, a nova que se vai estrear de Ramón Lluís Bande, Vaca mugiendo entre ruínas, ou volver ver Mulholland Drive de David Lynch. Tamén animo a desfrutar dos pases que quedan de Nación.


Summary: Sanidade publica o novo decreto de transporte sanitario, que exclúe da súa redacción a referencia explícita a que o financiamento deste servizo é por conta do Servizo Galego de Saúde

Case cinco anos despois, a porta fica formalmente aberta. A finais do ano 2010, aínda con José Luis Rodríguez Zapatero en La Moncloa e aínda, tamén, lonxe do decreto de recortes sociais do gabinete de Mariano Rajoy, a Xunta comezaba cos trámites para redactar unha nova regulamentación para o transporte sanitario, para as ambulancias. Como informou daquela El País Galicia, os sindicatos sanitarios deron a voz de alarma por que, ao contrario que a regulación vixente, aprobada polo Goberno de Manuel Fraga, a nova non explicitaba que as ambulancias urxentes e asistenciais serían financiadas directamente polo Servizo Galego de Saúde. Este martes o Diario Oficial de Galicia publica o novo decreto e a referencia, como naquel proxecto inicial, segue sen aparecer. Dende aquel inicio do proceso non foron poucos os avatares ligados aos recortes sanitarios en xeral e ao posible recorte do transporte sanitario en particular. O que máis horas de debate político e páxinas de xornais encheu foi, probablemente, o ligado ao transporte sanitario non urxente, as ambulancias que son empregadas, por exemplo, por doentes que se teñen que desprazar regularmente ao hospital para recibir un tratamento programado. O Ministerio de Sanidade, aínda con Ana Mato como titular, anunciou que implantaría un repagamento neste servizo. A Xunta, por boca de Alberto Núñez Feijóo, amosouse disposta a acatalo e así seguiu ata que, en xaneiro de 2014, o Goberno central desistiu da súa intención. Sanidade exclúe do novo decreto a referencia explícita a que o Sergas financia o transporte en ambulancia cando é unha necesidade sanitaria Mentres isto sucedía seguía vixente o decreto de transporte sanitario de 1998, en cuxo artigo 11 se especifica cando o servizo de ambulancia é considerada unha prestación sanitaria e tamén como se financia. "A avaliación da necesidade de prestación de transporte sanitairo corresponderalle ao facultativo que preste a asistencia e a súa indicación obedecerá unicamente a causas médicas", estipulaba. "O seu financiamento será por conta do Servizo Galego de Saúde sempre que non exista un terceiro obrigado ao pagamento", remataba, deixando así fóra do financiamento público os casos nos que, por exemplo, o pagamento debe ir por conta dunha mutua, ou noutro tipo de casos. No novo decreto, que entrará en vigor este mércores, tamén define os casos nos que o transporte é considerado parte da asistencia sanitaria e detalla que "a carteira de servizos comúns de transporte sanitario" inclúe o transporte sanitario asistido e non asistido, en función de se a persoa enferma ou accidente require ou non "asistencia técnico-sanitaria en ruta". Ademais, como na norma de Fraga, indícase que "a prescrición corresponderalle ao/á facultativo/a que preste asistencia", competencia que, non obstante, agora tamén se estende á "inspección de servizos sanitarios". No entanto, non figura a referencia a que o financiamento lle corresponde ao Sergas. Ambulancias non urxentes As ambulancias non urxentes fican reguladas dun xeito idéntico ao estipulado polo goberno de Fraga en 1998 Fronte á ausencia de referencia ao modelo de pagamento, na que o sector vía xa en 2010 unha porta aberta ao repagamento, a regulamentación das ambulancias non urxentes queda redactada dun xeito idéntico ao aprobado en 1998. Así, seguen sen ter consideración de "prestacións sanitarias obrigatorias" os traslados "por asistencia continuada", isto é, o dos pacientes que teñen que ir regularmente a un centro sanitario "por motivos diagnósticos ou terapéuticos", os traslados por alta, o traslado de pacientes que van recibir un transplante ou dos propios órganos a transplantar, e mais o traslado de material biosanitario. Como viña acontecendo ata agora, o Sergas sinala no decreto que financiará estes transportes, aínda que seguirá existindo a posibilidade de que deixe de facelo. Do mesmo xeito que no anterior decreto a Xunta indica que "a planificación, organización e supervisión, así como os gastos ocasionados" por este transporte "poderán ser asumirods polo Servizo Galego de Saúde", sempre que "concorran circunstancias que así o aconsellen" e sempre que, ademais, "exista crédito orzamentario dispoñible". Decreto de 1998 Novo decreto, vixente dende este 15 de abril


Summary: Non se pode perdoar tanto ante unha equipa con tanta potencia de lume como a de Zidane.

O 0-3 é un resultado enganoso ou tal vez non. Se callar en realidade si que informa sobre as diferenzas entre unha equipa e a outra. Ao Real Madrid non lle fai falta case nada para marcar (os seus dous primeiros goles tiveron un certo ar de brincadeira), entanto que o Deportivo sofre horrores para furar a portería rival. Este domingo, Andone estivo particularmente negado. Dispuxo de até catro disparos francos fronte Keylor Navas. Nada. Cero. Nen sequer de penalti. O Madrid tampouco exhibiu a súa mellor versión. Bastoulle con Isco se adonar do balón na medular para desequilibrar o choque. Arriba non estaba Cristiano e Bale non é precisamente un 9. Porén, si soubo estar só (onde os seus marcadores?) para receber un agasallo de Benzema que transformou no 0-1. As debilidades defensivas do combo galego voltaron a se pór de relevo cando Casemiro (Casemiro!) desviou a gol un centro raso de Marcelo. Estaba tan sozinho como Bale. No Dépor debutou o central Fabian Schär e o media punta belga Fabian Schär. Aquel estivo máis que correcto e apunta maneiras. Este deixou ver certa tendencia a se revolucionar de mais e a se enguedellar en exceso coa bola. Haille que dar tempo. Este non era claramente un partido da liga do Dépor, así que o resultado non pasa de ser anecdótico. En todo caso, a equipa coruñesa non pode sobreviver na elite cun só dianteiro. Os despachos deben moverse para Lucas Pérez, ou no seu defeito un punta de garantías, aterrar canto antes en Alvedro. RC Deportivo: Rubén, Juanfran, Schär, Sidnei, Luisinho, Pedro Mosquera, Guilherme, Borges (Adrián, min. 65), Fede Cartabia (Borja Valle, min. 79), Bakkali (Bruno Gama, min. 54) e Andone. Real Madrid: Keylor Navas, Carvajal, Sergio Ramos, Nacho, Marcelo, Kroos, Casemiro (Marcos Llorente, min. 72), Modrić, Bale (Lucas Vázquez, min. 80), Benzema e Isco (Asensio, min. 66). Goles: 0-1, m. 20: Bale; 0-2, m. 27: Casemiro; 0-3, m. 62: Kroos. Árbitro: González González (c. castellano-leonés). Expulsou Sergio Ramos (min. 90+2) por dupla amonestación. Amosou cartóns amarelos a Bakkali (min. 24), Schär (min. 53), Sergio Ramos (min. 53), Modrić (min. 57), Fede Cartabia (min. 60), Pedro Mosquera (min. 84) e Andone (min. 87). Incidencias: partido correspondiente á 1ª xornada de LaLiga Santander disputado no Estadio ABANCA-RIAZOR ante 27.801 espectadores.


Summary: A hostalaría e comercio xa ten moito máis peso no PIB, 22%, que a industria (16,8%). A profesión máis demandada en Galiza nos últimos anos foi a de camareiro, seguida da de mozo de almacén.

A gran recesión tivo moitas consecuencias, entre elas unha mutación no modelo produtivo galego, con actividades de baixa cualificación e en condicións precarias gañando terreo. A industria representa o 16,8% do PIB galego, o que é cinco puntos menos que o que representa a hostelaría e o comercio, que suman o 22%. "Unha economía sen sector industrial non funciona e non xera emprego", sentenciara xa hai un tempo o coordenador do Foro Económico Galego, Fernando González Laxe. Un repaso ás ocupacións máis demandadas estes anos en Galiza amosa como a de camareiro ocupa a primeira posición. A man de obra máis solicitada no período 2011-2014, o de maior contundencia da crise, foi precisamente esa, de camareiro, cun aumento do 34%. Supuxo neste último ano o maior número de contratos asinados, un 13% do total (40.647 contratos), seguido de vendedores de tenda e almacén (24.961 contratos) e de peóns. A seguir: persoal de limpeza, traballo doméstico, axudantes de cociña, comerciais, teleoperadores… Entre os traballos que en 2015 dispararon a súa colocación figuran limpadores de vehículos (un 211% de incremento anual en contratos na provincia de Lugo) ou operadores de telemarketing (234% de aumento na provincia de Ourense). Só 3 de entre as 100 profesións con máis demanda laboral na Galiza requiren título universitario. Entre 2003 e 2015 perto de 50.000 mozos galegos con titulación universitaria tiveron que coller as maletas para traballar noutros territorios do Estado, nomeadamente Madrid e Catalunya . Outra consecuencia deste cambio de modelo é a salarial. A Enquisa de custo laboral sitúa o salario medio na Galiza dun traballador do sector industrial -no que se destruíu emprego- en 2.300 euros mensuais e o soldo medio dun empregado do sector servizos -no que se está a xerar traballo- en 1.500. Unha fenda do 35%. E en 2015 o salario medio da industria subiu, mentres que o dos servizos baixou.


Summary: A asemblea da formación nacionalista remata coas dúas posicións internas claramente definidas e con Beiras reclamando que "non sobra ninguén" e a necesidade de "abrirse" e seguir xuntando forzas cara a unha fronte ampla. "Acabouse o de encerellarse máis", asegura.

A segunda asemblea de Anova rematou coas dúas posicións internas claramente definidas pero con apelacións continuas á "unidade". A corrente crítica Cerna perdeu as votacións das súas emendas ás teses políticas e organizativas, polo que a actual dirección sacou adiante as súas propostas e volveu insistir na súa aposta por unha acumulación de forzas na esquerda e en "abrirse" para unha fronte ampla tras un cónclave que debera dar por "concluído" o proceso constituínte da formación. "Anova ten que aspirar a representar a maioría da xente do común, respectando o ideario republicano", asegurou o seu voceiro nacional en funcións, Xosé Manuel Beiras, no peche do cónclave, onde engadiu que "a plutocracia que domina os pobos é o inimigo" e que a "diversidade no común" é a que debe "enfrontarse a ela". Antes do inicio da asemblea, Beiras abrira a porta a finalizar o que el mesmo denominou o seu "epílogo", a súa última etapa na primeira liña política, no caso de Anova non mativese tras o cónclave a "congruencia" cos seus principios fundacionais. E xa que logo, se non saían adiante os propósitos da actual dirección. Saíron adiante a pesar de continuar a división vixente. "Non sobra ninguén e aquí non hai ninguén traidor; acabouse o volver encerellarse en se somos así ou asado" "Non sobra ninguén e aquí non hai ninguén traidor; e a partir deste momento acabouse o volver encerellarse en se somos así ou asado", reclamou Beiras nunha mensaxe dirixida á parz interna tras momentos que, segundo dixo, "deron noxo". Ademais, en alusión ao BNG, asegurou que o que "diferencia" a Anova doutro "nacionalismo organizado" é o "internacionalismo". "É indispensable abrirnos", insistiu apoiando as teses oficiais no eterno debate sobre a ampliación dunha fronte que permita un bloque amplo e diverso contra a dereita. Non obstante, deixou claro os ideais da formación para aclarar que si queren "ser independentes" tras volver defender a aposta por incluírse na coalición de esquerdas nas eleccións europeas. Beiras pediu "un exercicio de humildade" a todos e ante un "inimigo que está onde está". "Forzosamente ten que haber ópticas diferentes do proxecto común, e iso ademais é bo e necesario", asegurou, pero insiste en que "a diversidade ten que ser converxente no proxecto común". Durante a xornada do domingo, a corrente crítica Cerna perdeu a votación da súa emenda á tese política na que solicitaba que a formación renunciase "expresamente" a persentarse ás eleccións locais para apoiar e diluírse nas mareas cidadás e procesos cidadás que se están a desenvolver en varias vilas e cidades galegas. Malia o apoio evidente do conxunto de Anova aos movementos populares, a asemblea decidiu rexeitar esta proposta para estudar así cada caso concreto en cada unha das localidades, dado que en moitas delas non será posible a presentación de plataformas cidadás. A asemblea rexeita a proposta da corrente crítica para rexeitar "expresamente" presentarse ás municipais Alberto Lema foi claro e asegurou que a formación non ten "tanta vergoña como para renunciar ás eleccións", polo que insistiu en que se analice cada caso para tomar logo a decisión concello por concello. A proposta dos críticos foi defendida por Luís Eyré, que repartiu críticas. Ao BNG por presumir "agora" de asembleas abertas e a Izquierda Unida por, segundo el mesmo, ser "igual de sectaria" que o Bloque. Eyré chamou a Anova a "recoñecer o fracaso colectivo" por non ter achegado ao grupo parlamentario de AGE as iniciativas que impulsaría de estar gobernando, polo que apostou por simplificar os textos políticos e retomar os 40 puntos básicos que a formación propugnou na súa asemblea constituínte. "A xente o que quere é que se resolvan cosas", asegurou quen cualifico de "cada vez máis irrelevantes" no panorama político. Eyré volve cargar contra BNG e IU, aos que ve "igual de sectarios" e cre "cada vez máis irrelevantes" Ademais, Eyré considerou que "a clave" é conseguir que nas eleccións estatais do ano 2015 "Galicia coloque un grupo parlamentario" propio para defender os seus intereses como país no proceso que se abrirá de reforma da Constitución. Do mesmo xeito, e malia as críticas, pediu saír da asemblea "cun gran triunfo da unidade" e "cunha aposta irreversible de candidaturas cidadás". Xa o sábado, a actual dirección tamén impuxo a súa postura para que a asemblea tan só elixa a coordinadora nacional -o máximo órgano de decisión entre asembleas-, de modo que esta sexa a que logo escolla un voceiro ou voceiros para toda a organización, que é a proposta que defende Xosé Manuel Beiras e que foi explicitado a través dun acordo verbal nos primeiros debates. A forma de escoller a dirección impúxose fronte ás emendas da corrente contraria á dirección, que avogaba por que fose a asemblea a que escollese o portavoz nacional, tal e como ocorreu no anterio cónclave e de onde Beiras saíu como líder. O acto de clausura celebrouse sen contar cos resultados da nova dirección. HABERÁ AMPLIACIÓN


Summary: "O problema de Vox é que é a antidemocracia", asegurou o alcalde de Vigo.

O alcalde de Vigo, Abel Caballero, asegurou que o aínda presidente da Xunta e candidato á presidencia estatal do Partido Popular "sería perfectamente batíbel" se se presentase como candidato á presidencia do Goberno español. Abel Caballero acusa a Xunta de gañar "diñeiro coa pandemia" Caballero, que particiba nunha entrevista de radio en Onda Cero recollida por Europa Press, basou a súa afirmación en que "na miña cidade (Vigo), nas xerais perde estrepitosamente, nas municipais non digamos como e nas autonómicas non gañou". Preguntado pola crise interna do PP, preferiu ser "respectuoso", mais instou a Feixoo a qyue se pronuncie sobre temas que "preocupan moito". Afirmou que "temía" que se estivera a "fraguar" un "pacto coa extrema dereita", horas antes de que este finalmente rematara materializándose. Pacto PP-VOX en Castela e León: Feixoo abre por primeira vez as portas dun goberno á extrema dereita "O problema de Vox é que é a antidemocracia, a miña xeración viviu a ditadura, sabemos o que é e o que significa o pacto e o branqueamento de Vox", engadiu o rexedor socialista. Crise de refuxiados en Ucraína No que se refire á crise de refuxiados derivada da ofensiva militar do exército ruso en Ucraína, Abel Cabeallero destacou a "solidariedade" da poboación galega e española á hora de acoller os ucraínos e ucraínas que escapan do seu país. O alcalde de Vigo, que tamén é presidente da Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP), subliñou que o papel das administracións é "cooperar en localizar e ter habitacións, pisos, vivendas, para poder dar acollida" aos refuxiados que van chegando. A Galiza comeza a coordinar o dispositivo para acoller persoas refuxiadas de Ucraína Caballero recoñeceu que os ucraínos que chegan ao Estado Español e á Galiza pretenden volver a Ucraína en canto a guerra remate, pero mentres iso no ocorre é unha obriga dos países de acollida ofrecer "confortabilidade e socialización".


Summary: A cultura castrexa simboliza un patrimonio de grande importancia para a Galiza. Nos últimos anos, a sociedade estase a decatar da riqueza arqueolóxica que temos, o que provoca un aumento da demanda social a prol da restauración de xacementos galegos. Recentemente comezáronse numerosas intervencións en diferentes castros que están a conseguir descubertas moi interesantes que axudarán a coñecer aínda mellor a Idade do Ferro galega. Pois cómpre aprender a camiñar polo pasado para poder transitar polo futuro.

Nos últimos meses, un gran número de castros galegos está a experimentar diferentes intervencións arqueolóxicas. Resulta curioso comprobar que se produzan tantas escavacións e procesos de restauración malia estarmos inmersas nunha situación de pandemia. Moitos dos arqueólogos e arqueólogas que dirixen estas intervencións aseguran que, dado o pasado confinamento por mor da Covid-19, gran parte dos proxectos xa existentes tiveron que posporse até finais do verán, coincidindo coa publicación dunha resolución de subvencións para as devanditas actuacións arqueolóxicas. Estes dous feitos son claras causas da coincidencia de tal número de proxectos nestes meses. Mais o principal condicionante talvez sexa a crecente demanda social a favor da restauración dos xacementos galegos. A partir de propostas promovidas por concellos ou asociacións veciñais e culturais de base, estanse a levar a cabo diferentes intervencións dirixidas quer a realizar novas escavacións quer a manter e restaurar xacementos xa coñecidos. Descubertas Estas intervencións están a dar froitos moi interesantes para o patrimonio arqueolóxico galego. Diferentes descubertas corroboran este feito. Por exemplo, na intervención no Castro de Chandebrito, en Nigrán, descubríronse novas estruturas e parte da muralla que, segundo a explicación de Benito Vilas, arqueólogo de Árbore Arqueoloxía, leva a estudar que quizais esa muralla non tivese unha finalidade de protección. A nova intervención arqueolóxica centrarase especialmente na ampliación deste elemento construtivo en 40 metros cadrados máis. O Castrillón, en Larouco, conta con outro sistema de defensa ben curioso: catro grandes foxos, un deles de até 15 metros de profundidade. O arqueólogo da empresa Xeitura que dirixe a intervención, Martiño Xosé Vázquez, expón que "é un xacemento do que xa se tiña constancia, pero que nunca se soubo definir de que era". Até o momento, existen fundadas sospeitas de que se trata dun poboado da Idade do Ferro que nin foi romanizado dada a ausencia total de material do mundo romano; non se atoparon obxectos de cerámica ou tellas desta cultura. Este feito, como comenta Vázquez "engadiríalle un maior valor ao sistema de defensa", que se considera un dos máis impresionantes da comarca de Ourense. Ademais, grazas á obtención dunha mostra de carbón atopada no xacemento, desenvolveranse análises de carbono-14 para obter datacións absolutas e determinar a súa tipoloxía. As escavacións poden ser moi perigosas para os castros, pois, ao deixar os restos descubertos, están expostos a numerosos axentes negativos. Se non se garante a súa conservación, é preferíbel volvelos enterrar para non crear un prexuízo que destrúa o xacemento. A diferenza dos xacementos anteriores, o castro de Cerneda, en Abegondo, está a pasar pola súa primeira intervención. David Abella, arqueólogo de CADO Arqueoloxía, que dirixe a escavación, explica que o obxectivo deste proxecto é comezar a intervir no castro e realizar investigacións para desentrañar os seus misterios. Este xacemento pódese situar desde a Idade do Ferro até, polo menos, a época galaico-romana a partir das estruturas pétreas atopadas nel. Abella conta que localizaron alicerces de materiais perecedoiros e unha muralla de pedra, así como multitude de elementos cerámicos, unha pequena peza de bronce e fragmentos de vidro. Este grande abano de materiais diversos será estudado durante estes meses. Outra descuberta de enorme relevancia foi a realizada polo equipo dirixido por Emilio Ramil no Sarridal, en Cedeira. Na intervención, xa finalizada, deixouse á vista a muralla, o bastión e unha torre exterior que non se coñecía previamente. Ramil expón que o traballo que toca agora é a posta en valor destes elementos pétreos. Restauración e mantemento Murallas, foxos, torres e pezas de diferentes materiais son as principais descubertas froito das recentes intervencións arqueolóxicas. Con todo, outros castros tamén se están a intervir, pero cun obxectivo de restauración e mantemento, como é o caso do coñecido castro de Baroña. Ángel Concheiro, arqueólogo responsábel do plan de urxencia para este xacemento, expón que "unha intervención de restauración non é para toda a vida, senón que se necesita un mantemento periódico". O obxectivo desta iniciativa é limpar e restaurar os elementos do castro, que está situado nun lugar difícil e cunhas condicións climáticas complicadas. O arqueólogo indica que se o xacemento non ten un mantemento continuo, as estruturas que se conservaron en equilibrio mentres estaban enterradas, poderíanse destruír se non se coidan. Actualmente, os focos negativos que afectan a este castro son os axentes naturais e a afluencia de visitantes. Como indica Concheiro, "ademais do ser humano, non hai peor inimigo para a conservación dunha estrutura arquitectónica de tipo arqueolóxico que a vexetación". A mesma argumentación emprega Breogán Nieto, arqueólogo que dirixe a intervención de Castromao, en Celanova, quen engade que "toda intervención é interesante, sempre e cando se garanta un mantemento, pois sen mantemento, estase a pór en perigo o propio castro". O tema da restauración e protección dos xacementos é unha demanda que comparten todos os arqueólogos que están a participar nestas intervencións. Semella evidente a necesidade de manter con certa regularidade o noso patrimonio castrexo. O tema da restauración e protección dos xacementos é unha demanda que comparten todos os arqueólogos que están a participar nestas intervencións. Semella evidente a necesidade de manter con certa regularidade o noso patrimonio castrexo, pero os arqueólogos en cuestión van máis alá. Todos concordan en que é preferíbel volver enterrar os castros escavados se non se lles vai proporcionar unha restauración periódica. Manuel Gago, profesor da Universidade de Santiago de Compostela e xornalista especializado nesta temática, engade que "nos últimos anos estamos vivindo un auténtico drama: a degradación gradual de xacementos que se conservaron en condicións fantásticas durante máis de 2.000 anos están a desaparecer por mor das recentes plantacións forestais". Gago opina que é unha vergoña para todo o país ter murallas cheas de eucaliptos como ocorre en Croa do Castro de Cerqueda, en Malpica. Expón que a Idade do Ferro na Galiza é "riquísima", non a podemos destruír por simple desidia. Actualmente, existen diferentes formas de protección institucional do patrimonio castrexo, como pode ser a categoría BIC (Ben de Interese Cultural). Con todo, malia existiren diferentes normativas, non adoitan cumprirse. Concheiro pon de manifesto que o nivel de protección e a lexislación están ben, sempre que se leven á práctica. Gago comparte esta opinión e coincide en que "non se están activando as ferramentas legais" no que á protección dos castros se refire. Asegura que existe moito patrimonio galego abandonado no monte sen ser posto en valor. Outro factor importante para a protección do noso patrimonio arqueolóxico é a difusión. Como afirma Concheiro, "un xacemento arqueolóxico non remata cando se finaliza a escavación, senón que ese é o punto de partida. A vida do xacemento comeza despois, coa súa difusión, promoción e posta en valor, pois hai que facer del un ente vivo. Se o damos a coñecer, seremos quen de valorar os restos e de protexelo. Do contrario, o descoñecemento levará á súa destrución". Precísase, daquela, un cambio de paradigma baseado no esforzo de difusión mediante guías, roteiros, visitas e que o coñecemento se presente de maneira científica. Evitar a destrución É necesario relacionarmos as intervencións arqueolóxicas co coñecemento científico. Abella expón que "sabemos moito dos castros, pero, á hora de facer a difusión, comprobamos que nos faltan por resolver moitas cuestións. Seguimos tendo moitos baleiros". Isto débese a que hai moi pouca intervención desde o punto de vista científico. Existe unha gran desconexión entre os diferentes axentes. Por iso, segundo o arqueólogo, deberíase reflexionar desde unha perspectiva científica sobre o porqué destas intervencións, sobre a súa finalidade. Sabendo que as escavacións nestes xacementos contribúen á súa destrución, precísase dun obxectivo claro que as xustifique estas actuacións. Se dito obxectivo é o coñecemento do patrimonio arqueolóxico, hai outros métodos non invasores a través dos cales se pode investigar sen necesidade de chegar a realizar escavacións. Un exemplo destes é o denominado gradiómetro, que está a empregar o o arqueólogo Carlos Otero en Croa do Castro de Cerqueda, Malpica. Esta moderna ferramenta consiste nun radar subterráneo que permite ver as estruturas existentes. Se usamos este tipo de tecnoloxía, a Galiza podería copiar o exemplo do Reino Unido, cuxos castros están descritos malia non teren sido escavados na súa totalidade. Importancia do patrimonio arqueolóxico galego En consonancia con todo este conxunto de actividades de actuación sobre o noso patrimonio castrexo, e en boa medida como causa del, está o auxe na demanda do seu coñecemento por parte da poboación galega. A sociedade está cada vez máis concienciada da riqueza arqueolóxica que temos na Galiza. Unha das consecuencias positivas que nos deixou a Covid-19 foi o aumento do turismo cultural e a posta en valor da natureza. Concheiro expón que este verán, a pesar da situación de pandemia, o castro de Baroña non deixou de recibir visitantes. Indica que esa febre de escavación e de difusión da arqueoloxía galega dos últimos anos debe consolidarse como unha realidade duradeira e non quedar como unha moda pasaxeira. Semella evidente a importancia que este tipo de intervencións teñen en relación co patrimonio arqueolóxico galego. Abella indica que "todas dan información, polo que investigar é necesario, e máis no que ao patrimonio galego se refire, pois axuda a visibilizalo e a concienciar do seu mantemento". Todo o relacionado coa súa posta en valor é fundamental, desde a súa investigación até á súa difusión. Os roteiros, as guías, os paneis informativos tamén axudan a protexer o noso patrimonio. Neste sentido, resultan moi ilustrativas as experiencias do parque arqueolóxico de Campo Lameiro ou do conxunto castrexo de Santa Trega (A Guarda), que reciben con regularidade a afluencia de numerosos visitantes e representan un importante incentivo para o desenvolvemento económico das súas respectivas comarcas. Concheiro salienta que "aprendendo a visitar un xacemento arqueolóxico tamén se aprende a visitar o resto de bens culturais, e mesmo a camiñar pola propia vida. É necesario aprender a camiñar polo pasado para poder transitar cara ao futuro". Abella engade a importancia de entender como vivían os antepasados para comprender o pasado. Ao seren sociedades ágrafas non nos deixaron textos, polo que a única forma de coñecelos e de darlles voz é a través da arqueoloxía".


Summary: Un total de 17 asociacións profesionais do sector da cultura dirixíronse á Xunta da Galiza para lle propor medidas que contribúan a minimizar a crise que atravesan debido ao confinamento provocado pola COVID-19.

Asociacións de profesionais da cultura galega elaboraron un documento conxunto que lle fixeron chegar a todas as administracións públicas, no exercicio da súas competencias, con medidas para paliar a "dramática situación" que sofre o sector cultural. Entre elas destacan: axilizar os pagos, revisar as bases das subvencións, manter as contratacións aprazándoas preferentemente, non rebaixar orzamentos en cultura, incentivar o consumo cultural baixando o IVE, así como axudas directas ao sector para que poidan facer fronte ás súas necesidades. As dezasete asociacións que asinan o documento poñen de manifesto que o cultural "é un sector moi sensíbel ás crises económicas" que achega o 2% do PIB galego, o que equivale a 1.100 millóns de euros. "Pode parecer inoportuno estar reclamando medidas para o sector cultural nestas circunstancias nas que está morrendo tanta xente, pero o cultural é un sector moi precarizado, con moito autoemprego e pequenas empresas, que o están pasando realmente mal ao suspenderse toda a programación cultural e estar pechados os espazos de exhibición", advirte Pilar Portela, presidenta da Asociación Galega de Profesionais da Xestión Cultura (AGPXC), que lembra que "países como Italia Francia ou Portugal xa aprobaron medidas específicas para o sector cultural". O documento remitiuse á Xunta da Galiza "para que se tome en consideración", na medida das súas competencias, e para que "o faga chegar ao Goberno do Estado", co fin de que se coñezan as demandas do sector cultural galego que son de competencia estatal, á Fegamp e as entidades locais galegas, así como aos grupos parlamentarios. No día de onte o sector do libro facía públicas as súas preocupacións e as súas demandas.


Summary: Ana Pontón tende a man ao Goberno de Alfonso Rueda para negociar "unha mellora" das contas de cara a 2023 que pase por, entre outros asuntos, aprobar un "plan de rescate" para a atención primaria, contratar máis docentes ou recuperar a Tarxeta Básica.

Unha política fiscal "xusta e valente" que permita "redistribuír" a riqueza e fortalecer os servizos públicos e dar un "uso alternativo" a 1.764 millóns de euros en beneficio da maioría social foron os dous eixos presentados onte pola portavoz nacional do BNG, Ana Pontón, na "dobre estratexia" da formación nacionalista para os Orzamentos da Xunta de 2023. Pontón volveu cualificar o proxecto de e da Xunta de "insolidarios" e propuxo, entre outros asuntos, levar a cabo un plan rescate para a Atención Primaria, recuperar a Tarxeta Básica ou contratar máis profesores. Así mesmo, a líder da oposición explicou que "hai que facer que pague máis quen máis ten". Nesta liña, puxo riba da mesa unha reforma fiscal que afecte as rendas altas e as compañías eléctricas para recadar 180 millóns de euros. 15% dos fogares non pode acceder a alimentos esenciais Ademais, sinalou que teñen "a man tendida ao Goberno galego para negociar unha mellora dos Ozamentos" e que o que pretenden con esta batería de medidas é "chegar a acordos concretos". No ámbito fiscal, o BNG propón reducir a 300.000 euros o máximo exento do imposto de Patrimonio, descontando a vivenda habitual, "o que permitiría pasar do 'pelotazo' fiscal de 34 millóns de euros a 7.700 millonarios a poder recadar 60 millóns de euros adicionais". Tamén insistiu en "aumentar os impostos ao lobby eléctrico" e que as eléctricas paguen o canon eólico en función da cantidade de enerxía, "o que sumaría 25 millóns de euros ás arcas publicas". Tamén propuxo medidas para mobilizar a vivenda baleira, e volveu pedir que se recupere a Tarxeta Básica. Manifestou que hai que "subir o complemento das pensións non contributivas e a renda galega de inserción laboral". Nesta liña, pediu destinar 200 millóns de euros para a creación dun bono para axudar as familias con menores que se atopan en risco de exclusión social e de pobreza. Cae a pobreza, menos para as mulleres Candidaturas A líder nacionalista desprazouse a Teo após explicar esta alternativa orzamentaria para apoiar a presentación da candidata do BNG neste concello nas municipais de 2023, Patricia Castelao. Xa pola tarde, Pontón desprazouse até As Neves para mostrar o seu apoio ao alcaldábel da formación nacionalista neses comicios, o actual rexedor Xosé Rodríguez.


Summary: Mañueco e Lambán defenden unha tarifa para as zonas produtoras.

A defensa de tarifas eléctricas diferenciadas en función da capacidade de xeración enerxética dos territorios gaña forza no conxunto do Estado. O último en sumarse a esta reivindicación é o presidente de Castela e León, Alfonso Fernández Mañueco, quen reclama unha tarifa máis barata para as zonas produtoras e defende que as corporacións enerxéticas paguen o seu imposto alí onde producen electricidade. Alfonso Fernández Mañueco, un dos baróns do Partido Popular máis próximos a Alberto Núñez Feixoo, teno claro. A pasada segunda feira, nunha sesión das Cortes de Castela e León, non dubidou en sinalar que "é de xustiza que unha parte dos beneficios da enerxía xerada polo vento, polo sol, pola auga reverta naqueles lugares que sufriron estes prexuízos" e reclamou unha compensación pola vía dos impostos e do prezo da factura da luz. "Sería de xustiza", afirmou Mañueco, que "unha parte dos impostos desa produción reverta nos lugares onde se produce a enerxía, ou que estes se vexan beneficiados por menores custos enerxéticos". A proposta de Mañueco garda semellanza cunha alternativa defendida hai unhas semanas polo presidente aragonés, Javier Lambán. Neste caso, o mandatario socialista confirmou que aqueles concellos aragoneses con parques eólicos ou solares terán unha bonificación no prezo da luz e considerou necesario fixar medidas de compensación para a cidadanía daquelas localidades con instalacións de xeración eléctrica. Avanzou unha nova regulamentación legal nesa dirección e asegurou que conta con "informes favorábeis dos servizos xurídicos" do seu Executivo e das propias empresas para facer efectiva esa medida. A alternativa de Lambán A alternativa de Lambán vén precedida no ámbito aragonés dunha proposta na mesma liña da Deputación de Huesca. Precisamente, á volta de setembro 2018 a corporación oscense aprobaba unha moción do PSOE onde se defendía unha redución de 20% na tarifa final ao consumidor nos territorios produtores de enerxía hidroeléctrica. A iniciativa, xustificábase porque "existe un desaxuste no noso territorio, sempre que somos produtores de enerxía hidroeléctrica pero os veciños, autónomos e empresas das comarcas e territorios produtores están a pagar o 20% da factura en concepto de transporte da electricidade". A opinión de Mañueco e Lambán é diferente á de Feixoo, que continúa cuestionando os beneficios da tarifa eléctrica galega e insistindo na súa ilegalidade. A este respecto, a desaparición da peaxe eléctrica 6.1.B, popularmente coñecida como euskopeaxe por favorecer maiormente a empresas emprazadas en Euskadi, pactada en 2014 entre o PNV e o PP e formalizada en 2020 xa polo Executivo de Sánchez, certifica que con vontade política pódense fixar tarifas diferentes en función da especificade de cara territorio. Neste sentido, a negativa do presidente da Xunta a tirar por un modelo eléctrico que rebaixe o prezo da luz a familias e empresas galegas parece responder a razóns ideolóxicas ligadas a unha determinada concepción do Estado. As resistencias ás tarifas eléctricas territorializadas son moitas, comezando porque a súa aplicación pon en cuestión o actual esquema de reparto de poder no espazo estatal, o papel de Madrid como territorio beneficiado dun modelo centralizado e mesmo a función asignada ao Estado e as súas partes na división do traballo. Porén, percíbese un cambio de tendencia no debate social que adianta un cambio de opinión favorábel a un réxime especial para as áreas produtoras de enerxía. Neste contexto, a tarifa eléctrica galega, proposta polo nacionalismo, xa non é unha alternativa "exótica", como no seu día a teñen definido os populares, senón unha proposta que gaña apoios fora da Galiza. As recentes declaracións de Mañueco e Lambán son unha mostra diso.


Summary: O edificio está a espera de que a Xunta resolva definitivamente a súa declaración como Ben de Interese Cultural (BIC).

Esta semana, varios usuarios e usuarias de redes sociais denunciaron que a Casa Cornide (A Coruña), propiedade da familia do ditador Francisco Franco e baixo a protección do réxime de Ben de Interese Cultural (BIC), aparecerá de novo á venda, igual que xa ocorrera en 2020. A familia Franco pon novamente á venda a Casa Cornide Despois de que os medios de comunicación recollesen a noticia nos seus portais dixitais, as mesmas redes sociais enchéronse de centos de comentarios sobre este feito, entre denuncias pola inacción da Xunta e mensaxes nun ton máis distendido. Me gustaría mucho comprar esta casa y convertirla en un espacio para conciertos, exposiciones de arte, una librería y cosas bonitas. ¿Sería eso malo?La casa Cornide de A Coruña, propiedad de los Franco, reaparece a la venta https://t.co/91yZ7QDXB4— James Rhodes (@JRhodesPianist) September 14, 2022 Entre as persoas que comentaron esta situación, destacou a do pianista inglés James Rhodes, nado en 1975 en Londres, e coñecido pola súa especial relación coa Galiza e co galego, que adoita falar na súa conta de Twitter. O compositor, nesta mesma rede social, asegurou que lle "gustaría mercar esta casa [a Casa Cornide] e convertela nun espazo para concertos, exposicións de arte, unha libraría e cousas bonitas". A Casa Cornide, coa declaración BIC, xa está un paso máis perto da protección fronte aos Franco "Sería iso malo?", engadiu Rhodes, para despois detallar que xa enviara un correo á inmobiliaria empregada polos Franco para intentar vender o edificio, Philippot&Loyd Real State, preguntando polos detalles. "É un pouco fantasioso, pero a ver que din". Condición BIC da Casa Cornide O inmóbel dispón desta condición de protección especial desde maio de 2021, cando a Xunta da Galiza aprobou a incoación do expediente para declarar a Casa Cornide Ben de Interese Cultural. A xustiza absolve os nove activistas condenados por "ocupar" o balcón da Casa Cornide Desde o momento da aprobación do expediente de incoación, o Goberno galego contaba cun prazo máximo de dous anos para formalizar a súa resolución definitiva. Neste sentido, ese prazo remataría en maio desde 2023, sen que polo de agora se teña coñecemento de que o Executivo levase a cabo ingún tipo de procedemento para a súa inclusión definitiva nos BIC. Iso non quita que a propia incoación dote de protección BIC a Casa Cornide, o que supón que tanto a Administración como a propia familia Franco deben cumprir unha serie de requirimentos legais, tanto no que se refire á apertura ao público do edificio como a propia preservación do propio inmóbel e dos bens que aínda permanecen no seu interior. O BNG denuncia que os Franco retiran bens da casa Cornide Porén, os herdeiros do militar golpista volveron poñer á venda a Casa Cornide. O anuncio é practicamente o mesmo que o publicado en 2020. No portal inmobiliario Fotocasa, Philippot&Loyd Real State destaca que se trata dunha "casa ou chalé" na Cidade Vella, con 11 habitacións, 13 baños e 1.430 metros cadrados, ademais de 287 metros cadrados de terreo.


Summary: Dende esta semana pode verse no Museo do Pobo Galego unha exposición dedicada a Manuel Rodríguez López, unha mostra que xa se puido ver en distintos lugares da provincia de Lugo, e que en maio viaxará a Catalunya, onde escribiu boa parte da súa obra.

Manuel Oreste Rodríguez López, nacido en Paradela (Lugo) en 1934, foi chamado en moitas ocasións "o poeta emigrante" ou "o poeta obreiro". Emigrou a Barcelona aos seis anos e alí viviu e traballou toda a súa vida (até o seu regreso a Lugo en 1987), sobre todo como xefe administrativo do departamento de persoal nunha industria siderometalúrxica (OSSA). Nunca perdeu a súa conexión con Galicia e coa lingua e cultura galegas, e completou unha gran produción poética, tamén narrativa e ensaística nos últimos anos, ademais de múltiples traballos xornalísticos. Dende esta semana pode verse no Museo do Pobo Galego (Compostela) unha exposición dedicada ao poeta, unha mostra que xa se puido ver en distintos lugares da provincia de Lugo, e que en maio viaxará a Catalunya. A mostra está formada por 8 paneis dobres nos que se expoñen de xeito moi gráfico anacos da vida e obra do escritor de Paradela. Deixou poemarios como Poemas populares galegos (1968), Saudade no bulleiro (1970), Soldada mínima (1979), Onte e hoxe vivencial (1995) e unha tradución ao galego do poema épico do catalán Jacint Verdaguer A Atlántida. Gañou numerosos premios literarios e os seus poemas foron musicados, por exemplo, por Suso Vaamonde (Que ten o meniño) ou Xerardo Moscoso. A súa obra acadou unha grande importancia, sobre todo, para a comunidade galega emigrante, por exemplo cos seus libros Galegos en Catalunya. Como xornalista, foi correspondente en Barcelona de Faro de Vigo e de El Ideal Gallego, colaborou tamén con El Progreso, con La Voz de Galicia e con varias revistas arxentinas. Ademais, foi Cronista Oficial do Centro Galego de Barcelona e mantivo unha correspondencia frecuente con Ramón Cabanillas, Otero Pedrayo, Celso Emilio Ferreiro, Darío Alvarez Blázquez, Xosé María Álvarez Blázquez, Ramón Piñeiro ou Ánxel Fole. Na súa poesía, directa e popular, falou sobre todo da nostalxia da terra natal e da vida do emigrante proletario, que coñecía de primeira man. A completa web Manuel Rodríguez López. Emigrante galego. Poeta Obreiro busca difundir a súa obra e traxectoria persoal, acompañando a mostra que estes días se pode ver no Museo do Pobo Galego. O vindeiro ano está prevista a edición da súa Obra Completa, a edición dun DVD e a realización dunha campaña de difusión a través dunha oficina móbil. Negareime Pra que vou a cantar do burgués, larpeiradas, enchentas e frores? Como pode empolar o meu peito unha cántiga ollando mil dores? Mariñeiros que engulen os mares, silicosos mineiros que morren, picariños que están sen escolas, sen futuro, sen xeito e sen norte... Con que liras pregades que cante cando todas están desacordes? Castrapo. Si, meu neno ... A unión da nosa caste fará o miragro; desvencellados, somos parias escravos. ... Se iles son dunha caste: "O cacicado" nos somos doutra caste: ?A do traballo" Se iles falan e pensan no seu Castrapo; nosoutros falaremos o Idioma Patrio. Vencellados, meu neno, Nos "Os escravos" crevarémolo Sino en mil anacos.


Summary: Xacio Baño e Jaione Camborda serán os primeiros protagonistas de 'Terra', sección na que se fará un repaso pola traxectoria de directoras e directores galegos.

Curtocircuíto celebra o seu 15º aniversario proxectando máis dunha trintena de pezas que xirarán arredor do audiovisual galego. O festival -que organiza o Concello de Santiago, subvenciona a Deputación da Coruña e conta coa colaboración da AGADIC- decorrerá entre o 29 de setembro e 7 de outubro, e presenta como unha das novidades principais desta edición dúas novas seccións: Terra e Supernova. A primeira proporá unha programación arredor de cineastas de Galiza cunha traxectoria de prestixio e dá inicio este ano poñendo o foco en Xacio Baño e Jaione Camborda. Supernova, pola súa banda, nace para salvar a fenda existente entre os centros de formación e os circuítos profesionais, servindo de escaparate para os traballos de directores e directoras no comezo das súas carreiras. Cineastas emerxentes terán a oportunidade de presentar e defender fronte a público e profesionais eses primeiros traballos que non teñen fácil acceso aos espazos de difusión. A maiores, a sección Planeta GZ, de carácter competitivo, recolle dez filmes que se atopan entre o máis destacado da produción galega no último ano. Nesta edición unha decena de propostas entre as que se atopan pezas de Oliver Laxe, Sandra Sánchez, Miriam e Sonia Albert-Sobrino, Ángel Santos ou Adrián Canoura. O carballiñés Alberte Pagán participará con Uluru na Sección Oficial Explora, na que Curtocircuíto dá cabida a obras que procuran novas caligrafías cinematográficas. O audiovisual galego non só estará presente nas proxeccións de Curtocircuíto, senón tamén nas actividades. É por iso que nesta edición o festival levará a cabo, en colaboración coa Academia Galega do Audiovisual, as 'Mesas interxeracionais do audiovisual galego', un conxunto de relatorios e debates cun programa que o festival dará a coñecer nas próximas semanas. Ademais, o Festival Internacional de Cine de Santiago de Compostela, que se desenvolverá entre o 29 de setembro e o 7 de outubro, seguirá a virar dende a curtametraxe cara contidos interdisciplinarios, afondando na fusión entre diferentes artes.