Summary: O CGAC, Centro Galego de Arte Contemporánea, expón até o 3 de outubro unha retrospectiva de David Lamelas, artista arxentino de orixe galega que se converteu, a finais da década de 1960, nun dos máis conspicuos representantes da arte conceptual e nun dos seus máis recoñecidos referentes a nivel internacional.

O hábitat natural dunha árbore é o exterior: un bosque, unha devesa, unha sabana... Mais se o enxertamos no interior dun museo é quen de se adaptar e continuar medrando, axustándose á nova contorna que o recibe. Se cadra, o hábitat "natural" de David Lamelas había ser algún lugar entre Manzaneda, de onde era a súa nai, e Castro Caldelas, de onde era o seu pai. Mais o artista foi nacer en Bos Aires porque -como tantas outras veces- o golpe de estado de 1936 pasou polo medio e Amelia e José, os seus proxenitores, tiveron que exiliarse na Arxentina. Alí, coma a árbore no museo, Lamelas adaptouse ben: tan ben que se converteu nun artista fundamental, non só no seu país de nacemento, senón tamén no moitas veces confuso bosque da arte internacional. A mostra incide especialmente en dous puntos: a importancia do debuxo na súa obra e a relación do artista coa Galiza. Até o 3 de outubro, o Centro Galego de Arte Contemporánea exhibe unha retrospectiva, Lonxe, América, que mostra o traballo de Lamelas e que comeza precisamente así, cunha árbore introducida nunha sala do museo, un elemento estraño nese entorno mais que fai sentido con todo o que virá a seguir. A mostra incide especialmente en dous puntos: a importancia do debuxo na súa obra e a relación do artista coa Galiza. Ambos motivos se entrecruzan nunha serie de debuxos de principios da década de 1960, realizados pouco despois dunha viaxe iniciática á Galiza -ás raíces da árbore- na que, durante case un ano, buscaron pistas sobre o paradoiro do irmán pequeno da nai, un fuxido ao que non chegaron a atopar nunca. Fuxidas Dalgún xeito, Lamelas foi tamén un fuxido que viviu en Londres, Bruxelas, Berlín, Nova York e París. Ao longo de todo ese periplo, insistiu nunha busca rigorosa que se traduce nunha obra fiel ao seu tempo e que constitúe un dos esteos do que hoxe coñecemos como arte conceptual. Lembremos que son anos en que o debate artístico se centrou en rebordar os límites institucionais, en fusionarse co espazo arquitectónico e co exterior e, sobre todo, en dar fe da desmaterialización da arte: as obras afastábanse dos soportes tradicionais -escultura e pintura- para transformarse en eventos carentes de entidade material; experimentábase con medios como o cinema e a fotografía ou con formas parateatrais como o happening e a performance para definir a arte como acción, como idea ou como proceso. Resulta curioso observar a actualidade que recuperan moitas destas obras nunha época como a nosa, na que a desmaterialización xa non é unha hipótese, senón unha realidade agora rebautizada como "dixitalización". Por non falar da lectura que se podería facer desta fase na que "todo o que é sólido esvaece no ar", segundo a fórmula marxiana, e que atopa na obra de Lamelas un proxecto utópico apenas enunciado, mais perfectamente perceptíbel na súa vocación de intervención social. Porque a obra que vemos tamén está atravesada por outro motivo de "fuxida": a intricada situación política que se vivía a finais da década de 1960 e comezos da de 1970 -e que se traducía na Arxentina na crueldade da ditadura- propiciaba que a arte se preocupasen por analizar a visión da realidade que ofrecían os grandes medios de comunicación e de denunciar a ficción resultante. Ou por denunciar directamente o despotismo a prepotencia do imperialismo americano e os seus derivados, como fixo o propio Lamelas na obra que expuso na Bienal de Venecia de 1968, Oficina de información sobre a guerra de Vietnam a tres niveis: a imaxe visual, o texto e o audio. Internándonos na exposición, veremos como Lamelas investiga as posibilidades da obra artística de transformar o espazo no que se inscribe (Study of Relationships Between Volume, Space, and Gravity ou Corner Piece); a experimentación coa linguaxe fotográfica na liña "antiartística" que se interrogaba sobre a relación entre arte e realidade; o achegamento á cultura popular (London Friends e Rock Star); a análise da linguaxe cinematográfica a través dunha entrevista con Marguerite Duras; e, en xeral, por ese proceso de desmaterialización que conduce a un interese pola lingüística e a comunicación. O reencontro da árbore de Lamelas coa Galiza da que partiron os seus pais talvez teña unha escondida lectura simbólica. Ou talvez sexa só un recordatorio de que as cousas nunca están no sitio na que esperamos atopalas. 'Publication', unha obra seminal da arte conceptual, agora en galego Co gallo da exposición publicarase unha edición en galego dunha das obras seminais de Lamelas, Publication. O libro é unha obra clave da arte conceptual, representativa da introdución da linguaxe oral e escrita no contexto das artes visuais e exemplo dos "libros de artista" creados naquela época, que xogaron un papel fundamental na denominada "desmaterialización" da obra de arte.


Summary: A aceptación da perda a través da asunción da idea da vida como tránsito, movemento. A escrita como berce desde o que reconstruírnos. O diálogo coa xenealoxía de mulleres que nos precederon. A mudanza, a transformación do rural e a súa fusión, quizais, co urbano. Son algunhas das ideas arredor das que se artella 'O xiro' (Xerais), o primeiro poemario de Noelia Gómez

A aceptación da perda a través da asunción da idea da vida como tránsito, movemento. A escrita como berce desde o que reconstruírnos. O diálogo coa xinealoxía de mulleres que nos precederon. A mudanza, a transformación do rural e a súa fusión, quizais, co urbano. Son algunhas das ideas arredor das que se artella 'O xiro' (Xerais), o primeiro poemario de Noelia Gómez. A autora respondeu por correo electrónico as nosas preguntas sobre este libro.O xiro é o tránsito, o movemento, a mudanza… Por que o poemario se chama 'O xiro'? (Hai unha dedicatoria á avoa no principio do libro relacionada con isto)Hai tres anos, en outono de 2016, agromou en min a vontade de escribir sobre o xiro. Foi así tal cal: "quero escribir sobre o xiro". Como quen di, "estou escribindo sobre flores", por exemplo, eu dicía "estou escribindo o xiro". No momento no que xa estaban as partes pechadas, cada poema, cada verso eran os buscados, cando chegou o momento de poñerlle nome a todo iso, decateime de que o título sempre estivo presente, desde o comezo.Foi algo case innato o nome do poemario. Por outra banda, 'O xiro' comeza a ferver dentro a partir da morta da miña avoa en novembro de 2014. Nese sentido, penso que a afirmación "quero escribir sobre o xiro", estivo dous anos xestándose ata que un día abrollou. Polo tanto, detrás do poemario hai dous anos de fermentación case inconsciente e dous anos de creación e traballo."O xiro' comeza a ferver dentro a partir da morta da miña avoa en novembro de 2014"O xiro ten tres partes diferenciadas por un título: contorno, eixe e desprazamento. A primeira parece máis ligada ao rural e a terceira máis ao urbano. Por que esta estrutura en partes? Cal é a diferenza no contido de cada unha delas?Cando tiven claro que quería crear un poemario sobre o xiro, pensei nunha estrutura que me permitise reflectir o momento xiratorio. A primeira parte tiña que tratar sobre o espazo e o lugar primeiros. A atmosfera a partir da que estamos xirando. Contorno é a parte máis extensa, está a infancia, o crecemento, a maduración das rapazas que nos criamos no rural. Este é o noso contorno. Un contorno de brañas, cociña de ferro, tractor, árbores, azul. "Neste libro o eixe construímolo nós, as mulleres. É a parte máis feminista na que se tenta deconstruír a perspectiva patriarcal e erguer o edificio desde unha mirada feminista"A segunda parte é o eixe. O eixe é o punto a partir do cal se xira. É o centro do movemento. Neste libro o eixe construímolo nós, as mulleres. É a parte máis feminista na que se tenta deconstruír a perspectiva patriarcal e erguer o edificio desde unha mirada feminista. E por último, no desprazamento, aparece o urbano, o material. Xa non estamos na casa de aldea, estamos na cidade, noutro mar. O desprazamento é o lugar actual no que se atopa a voz poética. A voz poética constrúe o poemario coa concienciación de que vive no desprazamento.Na primeira parte abrollan a memoria da infancia e unha constatación (máis que reivindicación) dun rural non estático, senón vivo, en transformación (a través de imaxes coma a dos albaneis escultores) e non ausente de conflito (as olladas á pecadora…). Ao ler isto, pensaba que é un ollar cara ao rural doado de atopar nas poetas da túa xeración (ou da seguinte): sen demasiada nostalxia, sen idealizacións… Como é, para ti, o rural que reflicte este poemario?Como ben dis, atopamos a imaxe dun rural en transformación. Situámonos nunha casa en obras, unha casa que se está reconstruíndo. O cambio aquí vai en dúas direccións: muda a casa por dentro, mudamos nós. Ráchase cunha tradición relixiosa, tal como apuntas co verso das olladas á pecadora, ráchase cun entender a vida —de feito elas xa non nacen da forma común, senón por fecundación in vitro—. Aparece a universidade, o amor á lectura e á escrita.En 'O xiro' atopamos imaxes como pasar as tardes nas brañas coa merenda no mandil, agarrarse da man da avoa mentres leva o cesto na cabeza, a irmá que se perde entre o millo, as viaxes no tractor. Doutra banda, agroman escenas máis duras como a da nai que planta flores en testos porque xa non medran nas brañas, as veciñas que enchen baldes de auga para apagar o lume, as silvas que medran na parroquia onde antes xogaban nenos e facíase festa."Aquí non hai lugar para a nostalxia, "o inimigo máis forte"É dicir, hai unha intención de reflectir a realidade que testificou a voz poética, de deixar constancia do rural que viviu e que xa non está, e de facelo en nome dunha colectividade, a colectividade das rapazas que viviron esa transformación. E aquí non hai lugar para a nostalxia, "o inimigo máis forte" (p. 36).Hai un nós, nesta primeira parte: a voz poética e a irmá, que fala (aínda que non se dirixa directamente) penso que coa nai e, sobre todo, coa avoa. Mulleres que traballan e se privan de cousas para que as fillas (ou netas) poidan estudar e ter unha vida mellor ca a delas. En que sentido é iso tamén o poemario, un diálogo (non explícito) coa nai e a avoa? Efectivamente hai un ti ao que se fala, nalgúns poemas é a nai e noutros a avoa, pero é a elas, ás mulleres que nos precederon. O libro non deixa de ser unha homenaxe a elas por todo o traballo para que a día de hoxe nós esteamos onde estamos. Dalgún xeito fixeron que exista en nós a vontade de cambio, que se activase algo, que o xiro poida ser real. Polo tanto, si, poderiamos entender a primeira parte e en xeral o poemario como un diálogo coa xenealoxía de mulleres que nos precederon, tanto no familiar como no poético, de aí que se abra cun verso de Xohana Torres, contorno con Antía Otero, eixe con María do Cebreiro e desprazamento con Eva Veiga. 'O xiro' pretende dialogar coas súas obras."Poderiamos entender a primeira parte e en xeral o poemario como un diálogo coa xenealoxía de mulleres que nos precederon, tanto no familiar como no poético"É un poemario bastante sensorial: o recordo dos espazos, do frío e da calor… Nese sentido, o corpo está moi presente. Supoño, tamén, porque as lembranzas da infancia pasan, en boa medida, polo corpo (o recordo do cheiro e a calor do incendio, por exemplo). Que é o corpo neste poemario, cal é a súa importancia nel?'O xiro' é un poemario de sensacións. Como creadora interésame moito traballar co sensorial. E tamén co corpo. Ao pouco de publicarse o libro atopei unha libreta cunhas notas do outono de 2016, cando decidín que ía escribir sobre o xiro. Nestas anotacións, a última idea reflectida é: o xiro no corpo. O corpo está presente desde o principio ata o final desta viaxe.Como apuntas, as lembranzas pasan polo corpo, e no xiro a memoria é fundamental. A memoria do corpo. Hai uns versos que reflicten, penso, a importancia do corpo, tamén dos espazos: "o corpo sempre está nun lugar / o baleiro é o espazo sen corpo" (p. 29). O noso contacto co mundo exterior facémolo a través do corpo. Sentimos frío, calor, dor, pracer, sentímonos nun lugar, o movemento. Entón poderíamos dicir que neste poemario o corpo é o medio a través do cal xiramos. Nós mesmas sobre o noso corpo."Poderíamos dicir que neste poemario o corpo é o medio a través do cal xiramos. Nós mesmas sobre o noso corpo"En consonancia con este sentido matrilineal do que falabamos antes, o poemario reclama, tamén, en xeral, un espazo, un lugar, para as mulleres. En que sentido este libro reclama a autonomía, a liberdade, das mulleres? En 'O xiro' preténdese reivindicar o espazo das mulleres, un espazo que está lonxe do fogar e das tarefas domésticas. Trátase de buscar o noso espazo no mundo abríndose a ser aquilo que desexamos ser. No poemario reivindícase, por exemplo, a escrita. A voz poética de 'O xiro' non deixa de tentar atopar o seu lugar, o seu espazo, na escrita. E este espazo, o espazo da escrita, aparece como a salvación ante todo cambio, ante toda perda: "coa escrita a elevación é real / o seu ouveo non ten límites / frea a oxidación da carne / alumea todos os camiño" (p. 53).O libro tamén fala da perda (da avoa, supoño). En versos coma este: "se como a hostia, regresarás?". Cal é a importancia e a presenza da perda neste libro? Como se relaciona co paso do tempo?Este libro nace da perda. A perda é o xerme que dá lugar ao movemento xiratorio. Aparece entendida como parte do ciclo vital, de aí que haxa unha aceptación dela. "Situarse no eixe / sabendo que nunca chegarán os 360º // percibir o xiro / atravesar a escrita // o ardor do que se aprende" (p.9). Este é o primeiro texto co que se atopa a lectora cando abre o poemario. É unha especie de advertencia de que vai entrar dentro dunha casa, vai transitar un eixe, e vai camiñar por unha cidade de desprazamento. Todo está en movemento. 'O xir'o réxese pola filosofía de que todo cambia. O cambio é parte da vida e do progreso. Nese sentido, podo dicir que foi a través da escrita como souben aceptar o cambio. Na escrita deste poemario aprendín a comprender a perda. Foi a salvación."Todo está en movemento. 'O xiro' réxese pola filosofía de que todo cambia. O cambio é parte da vida e do progreso"Aparecen, no libro, citas a Antía Otero, María do Cebreiro, Gonzalo Hermo e Eva Veiga. E non só como unha especie de homenaxe a poetas que poden gustarche. O teu libro dialoga, dalgunha maneira, como comentabas antes, con eles. En que sentido? (O frío en Gonzalo Hermo, por exemplo, ou as abellas de Antía Otero).Cada un dos nomes citados están hai por un motivo. Ademais de sentir admiración polas autoras e polas obras, hai unha vontade de dialogar con elas. En primeiro lugar, o libro ábrese cunha cita de Xohana Torres, de 'Elexías a Lola', o poemario que lle adica á súa avoa Lola. 'O xiro' tamén é unha especia de elexía á avoa morta. Contorno ábrese con Antía Otero cuns versos de 'O cuarto das abellas'. Antía viviu moi de preto a evolución do libro, de feito tamén vai dedicado a ela. De O cuarto das abellas hai un diálogo coa casa, a casa de aldea, e tamén coas abellas. "As mans resgardan o enxame / o néctar inxéctase nos tecidos // todo ferve // no útero / abellas" (p. 52).De María do Cebreiro escollín a cita de "A muller sempre escribe co corazón en chamas", de 'O deserto', porque interesábame precisamente esta idea da muller que escribe, e como o fai: co corazón en chamas. E ese verso pode relacionarse con "Así o corazón / no centro mesmo da brasa / comprende o frío", de Gonzalo Hermo, recollido en 'Celebración'. O frío está moi presente en todo o poemario. Pero sobre todo no eixe, a parte que se abre con estes versos. E por último, entramos no desprazamento a partir dun versos de Eva Veiga, de 'A distancia do tambor', que di "e os círculos continúan / a expandirse", onde podemos observar esa idea de cambio e movemento. O libro pretende establecer puntos de unión con estas obras.O medo, o baleiro, a ferida, a escuridade. Son ideas relacionadas entre si no poemario. En que sentido?Esas palabras son importantes na concepción de 'O xiro', se cadra tamén porque son termos que para min teñen moito peso. Creo que cando escribo, entre outras, están estas palabras. Podemos incorporar o corpo. Debuxar no centro a palabra corpo e estas outras catro deixalas xirando arredor. O corpo sente medo, sente o baleiro, sofre feridas e habita a escuridade. Este é o corpo de 'O xiro'."Temos interiorizado que o cambio aliméntanos, aínda que produza ferida. Penso que son palabras que toda persoa leva ás costas ante o xiro"Ademais, son conceptos que non só están vinculados á infancia e ao crecemento, senón a calquera tipo de cambio. As mudanzas adoitan producir medo, camiñamos coas mans baleiras e ás veces cunha venda nos ollos sen saber moi ben que nos deparará a terra que pisamos. Pero sabemos que é necesario. Temos interiorizado que o cambio aliméntanos, aínda que produza ferida. Penso que son palabras que toda persoa leva ás costas ante o xiro.En todo o libro aparecen tamén reflexións sobre a propia escrita. Como xeito de liberación, se cadra. De feito, todo o libro pode entenderse como unha reflexión sobre a escrita a través do mesmo proceso da escrita. Que é a escrita en 'O xiro'? Que quixeches salientar sobre ela? "A linguaxe é o corazón da loita", di un dos versos. "É a escrita o primeiro alfabeto / ata que chega a voz / e as palabras saen / dunha en unha / coa forza das non pronunciadas" (p. 21). Así chega a escrita en 'O xiro', antes que a voz. Para min era fundamental neste primeiro poemario situar a escrita no seu lugar. A escrita como algo que permanece, aínda que todo mude. Ela non se esfuma, senón que acompaña, libera, amansa.Nos primeiros poemas atopámonos coa chegada da escrita e da lectura. Logo aparece como aquilo que, citando o verso que sinalei antes, "frea a oxidación da carne / alumea todos os camiños" (p. 53), ata converterse no "corazón da loita" (p. 56). A escrita de 'O xiro' é máis que un instrumento, é o que constrúe o movemento xiratorio, o que fai que todas esas sensacións e vivencias poidan plasmarse. É a salvación. Penso que se hai algo que permanece en todo o poemario é a escrita e o mar."A escrita de 'O xiro' é máis que un instrumento, é o que constrúe o movemento xiratorio, o que fai que todas esas sensacións e vivencias poidan plasmarse. É a salvación"A luz e a escuridade aparecen moito, tamén, no libro. E é como se houbese un movemento, ao longo do poemario, cara á luz. Non cun sentido liñal do tempo (nun sentido de "evolución"), pois a concepción do tempo do poemario é máis ben circular. Mais é como se nesa espiral ascendente se camiñase máis cara á luz. Por que esa oposición entre luz e escuridade? Hai un camiño cara á luz?Desde nena sentín atracción pola contraposición luz/escuridade. A escuridade era o mundo das sombras, do descoñecemento, o dionisíaco, tíñalle medo. Na escuridade podemos palpar o contorno pero non temos agudeza visual. A noite é o momento no que se arrolan as nenas porque choran e non deixan durmir, é noite cando a nai se ten que erguer cedo para traballar, a noite é o momento no que chega a inquedanza, o momento no que o mundo cala. Pero hai unha especie de fascinación pola noite e a escuridade.A noite é o momento no que a voz poética se atopa coa escrita. É o momento de culminación creativa, pero aínda así, dentro da escuridade da noite, a palabra é iluminada: "de noite / confésome nos libros // a luz constrúe o ángulo / ilumina a palabra" (p. 34). Sempre chega a luz, porque "a carne chora / desexa o claro / o apolíneo" (p. 51). Como as plantas desexamos a luz, pero entendemos o claro, porque sabemos a escuridade.Penso que o poemario se pode entender como un camiño cara á luz, no sentido de que estamos continuamente transitando a noite e o día, a luz e a escuridade, pero un dos últimos poemas da segunda parte, eixe, di que a escrita "alumea todos os camiños" (p. 53). E xustamente o desprazamento ábrese con "abrir as persianas na chegada do sol" (p. 62), é dicir, na chegada da luz. Non sabería responder concretamente se hai un camiño específico cara á luz, pero si que podo dicir que no movemento xiratorio que transitamos na lectura do libro si que está a idea de acceder á luz. Esta idea da luz, do sol, está vencellada coa aceptación. Abrir as ventás da casa neste lugar que é novo, observar a paisaxe, xirar e ter, sobre todo, a consciencia interna do movemento."Esta idea da luz, do sol, está vencellada coa aceptación. Abrir as ventás da casa neste lugar que é novo, observar a paisaxe, xirar e ter, sobre todo, a consciencia interna do movemento"Hai un nexo no poemario entre a (re)construción da identidade e, quizais, o afastamento necesario do espazo de nacemento (aínda sendo conscientes de que sangra). "o mar destrúe barreiras", di un dos versos. Que ten que ver este poemario con iso, coa identidade que se constrúe, en parte, desde fóra? A identidade sempre está en proceso construtivo. Nunca deixamos de procurarnos no termo. No caso de 'O xir'o, hai unha busca da identidade entendida como aquilo que axuda a renacer nese novo lugar no que estamos. Na creación do poemario foi de vital importancia afastarse do lugar de nacemento para sentir o desprazamento.Non sei que pasaría se o pechase en Galiza e non en Barcelona, pero si que podo dicir que desde alí sentín unha proximidade case mística co meu espazo de nacemento e ao mesmo tempo puiden atopar a distancia necesaria para poder construír desde outro lugar. Case toda a parte do desprazamento foi escrita en Barcelona. O poema dos versos que sinalas, "o mar destrúe barreiras" (p.64), foi o primeiro texto que escribín alí, no mar do Mediterráneo."Na creación do poemario foi de vital importancia afastarse do lugar de nacemento para sentir o desprazamento"Alén do sentido social, o poemario ten unha pegada bastante existencial, en relación coa aceptación do ciclo da vida e a morte. Que tamén está relacionada con esa concepción circular do tempo. É como se esa aceptación da unidade, do ciclo da vida/morte, servise tamén, quizais, para sandar a ferida da perda, da ausencia das persoas que xa non están con nós. Móvese, dalgún xeito, o poemario cara a iso?Totalmente. 'O xiro' non deixa de ser unha reflexión sobre a unidade vida/morte. O poemario comeza cun nacemento, esas nenas que nacen in vitro; despois transitamos a perda ata finalmente chegar aos versos "nacemos coa dor nas mans pero renegámola / non se asimila a unidade / a relación que existe entre cortar o embigo / e enterrar o corpo // os paxaros desprázanse en círculo para que comprendamos // nacemos suxeitando a morte" (p. 70). Lógrase a aceptar a perda -non só de persoas, tamén do lugar-, a través do movemento xiratorio, interiorizando o xiro como aquilo que sucede e existe, entendo que ten corazón e latexa. E o camiño para comprender este movemento é o da escrita. A escrita é o berce, o que fai que xiremos, aceptemos a perda e nos reconstruíamos."Lógrase a aceptar a perda -non só de persoas, tamén do lugar-, a través do movemento xiratorio, interiorizando o xiro como aquilo que sucede e existe"O libro gañou o premio Gonzalo López Abente. Que supuxo para ti o premio? Tes algún outro proxecto de publicar algo en breve? Gañar o Gonzalo López Abente supuxo entrar dentro do panorama literario galego dunha boa maneira, penso. Trátase dun premio valioso que gañaron autoras como Emma Pedreira ou Eli Ríos, por exemplo, xurado desta V edición, xunto a Suso Sambade, secretario da Fundación Gonzalo López Abente. Pero sobre todo grazas a este galardón puiden publicar o primeiro poemario, cumprir o meu soño. Ademais, para min era importante o feito de que a obra gañadora a editase unha casa tan grande como é Xerais. Estou feliz de que este fose o comezo.


Summary: Xulio López Valcárcel traballa, como tamén traballou Manuel María, como procurador dos tribunais. Recebeu importantes premios como poeta e colabora en varios xornais. Preparou para o coleccionábel 'Aí vén o maio!' de Nós Diario o fascículo sobre 'Terra Chá'.

Que representa Terra Chá dentro da obra de Manuel María? Un fito fundamental, como o demostra o feito de que traballase nese libro preto de medio século… E porque serviu para que Manuel María fose alcumado "Poeta da Terra Chá", algo do que se sentía moi orgulloso. Cando no 2005, A Irmandade dos Vinhos Galegos quixo ofrecerlle unha homenaxe, fixemos unha edición non venal de milleiros de exemplares producida por Carlos Díaz Martínez, capa de Perfecto Estévez e deseños de Isaac Díaz Pardo. Aínda que sen asinar, a soleira escribina eu, e tamén me encarguei de repartir centos de exemplares entre amigos e coñecidos. Porque de nada vale botar moitos exemplares se despois fican esquecidos en faiados e almacéns. Sabía o moito que o "Terra Chá" significaba para Manuel e quería axudar a divulgalo. A quen vai dirixido o libro? Con que temática? Trátase dun libro intencionadamente "popular", dirixido a un lectorado moi amplo. Manuel María adoptou á mantenta a linguaxe, as ideas e a sensibilidade dos interlocutores aos que se dirixe. É como se quen se expresase fosen os homes e as mulleres da Terra Chá (e por extensión da Galiza interior) e o autor se limitase a darlles voz, a erixirse no seu voceiro. Nesa vontade de cantar desde dentro, de ser voz do pobo para o pobo, atinxe unha temática moi varia que vai da paisaxe, a xente, as feiras e romaxes, pasa pola terra e o labradío, os animais, o tempo no senso meteorolóxico, e remata nas árbores, as cousas e os aveños de labranza. Como foi a recepción de Terra Chá? Boa e "in crescendo". A cada paso, mellor. A primeira edición estaba composta por 55 poemas breves; nas sucesivas edicións (a maioría publicadas en Lugo por Celta) foi engadindo textos (na segunda xa son 92 poemas e 114 na actual). A destacar a edición crítica realizada polo profesor Xosé María Dobarro. Fundamental na divulgación, foron Fuxan Os Ventos, que musicaron con moito suceso "O Carro" e outros poemas. Considera que segue vixente hoxe? O propio Manuel María era consciente de que moitos traballos, ritos, costumes e tradicións que recolle en "Terra Chá" son hoxe "etnografía histórica" e non obstante os poemas conservan a súa forza e o seu sentido, primeiro como produtos literarios e, segundo, por ese propio valor histórico, para que as novas xeracións coñezan a vida e o vivir dos seus devanceiros. Subscríbete As subscritoras e subscritores recibirán as entregas do coleccionábel, de terzas a sextas feiras, cada día con Nós Diario, ben en papel ben para a lectura na nube, en función da modalidade elixida. Se non es asinante, podes sumarte en nosdiario.gal, ou ben podes reservar o diario en papel nos quioscos.


Summary: A empresa gaña 10 por cento máis e xa supera os 3.000 millóns de euros de beneficio neto.

Amancio Ortega vai ingresar este ano un total de 1.256 millóns de euros en concepto de dividendos de Inditex, a empresa que fundou e da que é primeiro accionista. O ano pasado recibiu por este mesmo concepto 1.108 millón s de euros. O consello de administración de Inditex proporá á xunta xeral o pagamento dun dividendo de 0,68 euros por acción. Amancio Ortega é o primeiro accionista de Inditex, cunha participación de 59,294%, equivalente a un paquete de 1.848 millóns de accións. Pola súa banda, a súa filla Sandra Ortega, que posúe 5,053% desta xigante do téxtil, cobrará este ano máis de 107 millóns en dividendos de Inditex. Ademais, Inditex afirma que distribuirá con cargo a 2016 máis de 535 millóns de euros entre todos os traballadores que integran o grupo, que se sumarán aos seus respectivos salarios. Inditex logrou en 2016 un beneficio neto que superou os 3.000 millóns de euros, 10% máis. E as vendas situáronse por riba dos 23.000 millóns de euros. 12% máis.


Veño de estar en Madrid. Foi unha excelente fin de semana, inzada de propostas que te fan medrar, de espírito e de corpo (demo de tapas no mercado de Tirso de Molina!). Pasámolo moi ben, mais teño que recoñecer que veño algo preocupado por España; non vou dicir, como o outro, que me doa, pero si me preocupa porque a padezo. Debe ser cousa miña porque non chego a identificarme con ese corpus filosófico-poético que aluma os camiños da, autodenominada, "pel de touro", desde que se configurou como primeira nación do universo, aló polo paleoceno, e que se encarna nas súas grandes ideas, categorías e tradicións; xa das ambientalistas, tales como: "El toro no sufre" ou "Sin corridas el toro de lidia se extinguiría"; xa das dos dereitos humanos: "Viva la muerte" ou "Vivan las caenas"; xa das científicas: "Que inventen ellos"; ou das sociolingüísticas: "HABLE BIEN. No sea bárbaro. Viva España y la Disciplina y nuestro idioma Cervantino". Das de estratexia militar, como "Más vale barcos sin honra que honra sin barcos" ou "No envié mis naves a luchar contra los elementos", impídenme falar as conviccións pacifistas. Os síntomas da doenza son a cantidade de vinchas, en forma de bandeira rojigualda, que teñen por todos os lados: lonas xigantes nas Consejerías, bandeiras para onde queira que miras e a maior, bandeira sayón y escriba, da Plaza de Colón, lembranza da mesma doenza padecida no novo mundo polos nativos que, en 1492, descubriron que eran indios que non sabían falar, como nos contou Galeano. Primeiro pensei que serían a modo de indicación, un alarde da proverbial boa hospitalidade con eses turistas foráneos que ateigan as rúas, que fan que cada paseo sexa unha réplica das conxestións da M-30, pero axiña me decatei de que a finalidade é outra: son bandeiras contra os de dentro. Na cidade capital dun estado plurilingüe non hai un triste rótulo nun idioma cooficial, mais abunda a verborrea na lingua da pérfida Albión, esa mesma que no seu avance imparábel como lingua oficial do Imperio Neoliberal (IN) xa lles quitou o seu "ñ" (out) até das aplicacións oficiais gobernativas, como a que rexe a xustiza, chamada LexNet (Ministerio de Justicia, Gobierno de Espana). Ca! Hai que se desenganar: as bandeiras non son para informar ás de fóra, son para alumarnos ás de dentro, á súa propia cidadanía. Vén sendo como unha especie de reacción (erupción) nacionalista do corpo Ñ para matar as células malas, Gz, EH e Cat, principalmente, conforme á súa ciencia de sancristía e cuartel. A cuestión é que esa doenza, autoinmune, ameaza seriamente as células que se crían boas, que, cómplices por omisión, se están deixando levar, sen decatarse de que, como ben chiou o Manuel Rivas, cando din: "¡A por ellos!", din: "¡A por todos!". A Ponte Canedo, 9 de maio de 2018 Publicidade


Summary: Os actos, concerto, mitins, conferencias e debates desenvolveranse ao longo do sábado no barrio de Caranza. Destaca unha mesa redonda sobre as folgas e sucesos do 72, que contará coa participación de Rafael Pillado, ex secretario xeral do partido, e de Waldino Varela, fundador das CCOO en Vulcano.

O Partido Comunista de Galicia (PCG) recupera a súa festa anual, que levaba moito tempo sen celebrar. Será este sábado en Ferrol, cun completo programa de conferencias, debates e concertos, que servirán para conmemorar os corenta anos das folgas e sucesos de 1972, así coma o noventa aniversario da formación do partido. Todas as actividades terán lugar no paseo marítimo do barrio de Caranza, a partir das once da mañá e haberá autobuses de balde dende Vigo. É a primeira vez dende 1986 que Ferrol acolle a festa do PCG. Destaca unha mesa redonda sobre os eventos de 1972, que contará coa participación de Rafael Pillado, ex secretario xeral do partido, e de Waldino Varela, fundador das CCOO en Vulcano, moderados por Sari Alabau. Outra das mesas analizará O futuro do sindicalismo de clase e outra centrarase nos Retos da esquerda alternativa, coa participación de José Luis Centella, secretario xeral do PCE e Yolanda Díaz, coordinadora xeral de Esquerda Unida. A festa, que inclúe un xantar popular, completarase cun mitin, ás oito e media da tarde, e cos concertos de El Viejo Caracol, La Sentina e M&M's Band, a partir das dez da noite


Summary: Raúl Dans (A Coruña, 1964) vén de gañar a segunda edición do Premio Laudamuco para textos teatrais, convocado polo Concello de Brión, a Academia Galega de Teatro e Edicións Positivas. É un premio máis nun longo ronsel que inclúe o Rafael Dieste, o Alvaro Cunqueiro e o Premi Born –ambos gañados en dúas ocasións–, o Premio de Teatro da AELG, o da SGAE… Falamos con el por teléfono sobre unha xa moi sólida obra que indaga nos aspectos máis escuros da natureza humana, e das dificultades que atopa un dramaturgo galego para que a súa obra chegue aos escenarios.

—A primeira pregunta é obrigada: que significa para vostede este premio? Nestes momentos foi unha alegría enorme. Con tanta tristeza arredor e coas perspectivas de crise económica que nos ameazan, foi unha beizón. A verdade é que este galardón está moi ben organizado e os dramaturgos estamos moi necesitados de premios importantes. Aínda que o interesante será que teña repercusión, que teña vida nas librarías, nos centros de ensino e, sobre todo, na escena. Iso sería o desexábel. —Hai literatura dramática máis alá dos premios literarios? Eu creo que nin cos premios literarios. Aquí pódeo ver calquera: os estantes de literatura dramática nas librarías son moi limitados, se existen; nas escolas, nos programas de literatura, o teatro sempre aparece no último lugar e con nomes moi escasos e afastados da actualidade; e a nivel dos lectores, é inexistente. Tamén é certo que o teatro é difícil de ler. A novela é o que todo o mundo le e a que crea os códigos, e a estrutura do texto na literatura dramática –esa presenza constante do nome dos personaxes en cada liña e as indicacións escénicas– molestan moito ao público lector. Á marxe, por suposto, de que o xénero literario non indica a calidade do texto: pódese facer unha gran literatura escribindo teatro. Pero hai que ser realistas e recoñecer que non é cómodo de ler. —Existe tamén ese agravante de institucións que organizan premios e que despois non distribúen os textos editados. Supoño que van a bibliotecas, pero ás veces nin iso. É difícil atopar teatro nas librarías, en primeiro lugar, porque non se publica. Eu tiven a sorte de gañar moitos premios e por iso publiquei, pero os textos non premiados non atopan editor. Creo que só teño un texto desas características publicado. O certo é que envías orixinais a editoriais e a resposta é sempre a mesma: "non porque non se vende". —Que nos pode adiantar do texto premiado. Teño entendido que xa ten un tempo. Debino acabar en 2017, mais desde aquela volvín sobre el constantemente para tratar de melloralo, practicamente até dous días antes de envialo ao Laudamuco. É unha historia moi negra dun home que raptou e asasinou unha rapaza: a obra comeza no momento en que sae do cárcere e o pai da moza decide raptalo a el para saber onde botou o corpo da filla. E até aí podo contar. —Unha das constantes da súa obra é xustamente a procura dun pasado que, ou non se coñece, ou no que quedou algo quedou sen fechar: as personaxes de Brais en As cancións que lles cantaban aos cativos ou a de Clara en Unha corrente salvaxe poden ser dous exemplos desa busca dunha memoria perdida. Dáme a impresión que ese é un elemento esencial no drama, polo menos no tipo de drama que eu escribo. Sempre hai un pasado que volve. Eu teño pensado moitas veces por que funciona tan ben A guerra das galaxias, por poñer un exemplo moi comercial e coñecido, e seguramente a chave sexa esa, que todos os personaxes teñen un pasado no que hai algo que descubrir. O teatro funciona así, con personaxes que gardan algo, algún segredo que, nun momento dado, agroma, provoca o conflito e desequilibra a súa existencia. —A súa obra Nachtmahr é, talvez, na que hai unha busca máis radical desa parte escura da existencia, que aparece moitas veces en vidas aparentemente moi correntes. Nese aspecto Nachtmahr é o texto máis fóra da liña do que normalmente escribo. Unha obra con moitas referencias a outras producións miñas e intencionadamente escura. Pero si que todo o que escribo, especialmente desde Chegamos despois a unha terra gris, é un teatro que bota man desa escuridade, no que se pescuda o lado máis oculto da alma humana, non sei se para iluminalo, pero si para mostralo. Un pouco na idea de que o ser humano non é malo por natureza, mais ten unha capacidade incríbel para facer dano ao próximo, ás veces mesmo sen querelo. —Vostede foi un dos poucos autores que se atreveu a tratar o tema da loita armada –en As cancións que lle cantaban aos cativos– cando aínda non o facía practicamente ninguén. Non estou seguro de que fose unha cuestión de valor, iso sería se o tivese feito cando o conflito vasco estaba vivo. Foi máis unha necesidade de dar resposta a algunhas cuestións que ninguén tocaba. E unha delas era a cuestión de como moitos de nós aínda tolerabamos as consecuencias nefastas dun conflito armado e transixiamos con el desde a visión da oposición ao franquismo, cando, en realidade, o conflito xa era doutra natureza. É un tema moi complexo que ten moitas caras e até ben entrada a década de 1980 non nos decatamos de que non se trataba só de cuestións políticas –que si as había, e importantes–, senón, sobre todo, de vidas humanas. Apoiarse na cuestión ideolóxica era moi cómodo para quen non vivía en Euskadi, e ese era un aspecto que me apetecía tocar. —Sendo complicados, todos os conflitos que toca sempre aparecen a un nivel moi humano, moi comprensíbel. Probabelmente porque as súas personaxes son, ao tempo, moi sólidas e moi complexas, moi ben definidas nas súas contradicións. Eu fun actor, e sigo séndoo, de dobraxe; entón escribo para actores que queiran enfrontarse a personaxes complexas e poliédricas. Esa foi sempre unha das miñas principais preocupacións, escribir boas personaxes con moitas arestas, que manteñan relacións complicadas, e que desa dificultade emerxan conflitos interesantes. Poño o actor e a personaxe no centro. —O xurado do Premio Laudamuco destacou un uso da lingua "limpo e rotundo", outra preocupación que sempre se nota ao ler as súas obras. Como é a relación entre teatro e lingua? Sempre tiven claro que a escrita teatral tiña que ter un compromiso forte coa lingua, fundamentalmente porque o nacemento do noso teatro estivo sempre moi vinculado á defensa do idioma e paréceme que fortalecer a lingua a través da escrita teatral é xa unha cuestión de respecto cos que iniciaron a nosa historia. Tampouco é algo consciente: eu son unha persoa educada en castelán e foi precisamente cando entrei en contacto co teatro que tomei conciencia de que había que facer un esforzo especial por manter viva a nosa lingua. E o teatro pode ter un papel fundamental nese traballo. —Hai tamén o tema da terra como forza primixenia que ten unha grande importancia en obras dos seus primeiros anos (Matalobos, Lugar) e que, dalgún xeito, permanece mesmo cando sitúa outras obras en escenarios máis urbanos. A miña relación coa terra é de nostalxia imposíbel, porque eu son unha persoa de cidade, non teño aldea. Entón, a escrita destas obras foi un xeito de buscar unha unión imposíbel. Meu pai sempre me dicía: "os traballadores da cidade somos miserábeis até niso, nin sequera temos un lugar ao que volver". Estrema –a historia dun home que compra unha leira para darlle o pai un sitio onde morrer– está feita con esas palabras do meu pai moi presentes. Por outro lado, eu non teño aldea, pero sei como é a Galiza, sei que calquera punto está a dous pasos dunha leira. Entón, por unha cuestión de verosimilitude, as miñas obras, por moi urbanas que sexan, sempre manteñen ese vínculo, sempre está presente a terra. Como convences a alguén de que constrúa unha obra se nin se publica nin se representa? Eu mesmo, creo que se non gañase os premios que gañei, tería desistido hai tempo —Con todos eses elementos e cunha obra que gañou practicamente todos os premios que se poden gañar na Galiza, o paso ao escenario segue sendo difícil. No seu caso, ademais, houbo unha recente tentativa de levar Unha corrente salvaxe ás táboas, da man do Centro Dramático Galego (CDG), que se frustrou pola dimisión de Manuel Guede. Si, eu estaba feliz con aquel proxecto, xa estaba todo apalabrado e, de súpeto, aquel conflito do Centro acabou co soño. Eu son consciente de que publicar axudoume moito, pero a presenza nos escenarios é fundamental para o crecemento dun dramaturgo. Sinto cada vez máis tristeza por non ter vivido unha vida de "normalidade" nos palcos. Xa non digo de éxitos, pero si desa normalidade que dá que os textos lle cheguen con fluidez ao público, que haxa unha resposta… Por moito que publique, sei que son moi poucos os que me len, e iso é triste para calquera escritor, é unha desgraza. A saída natural da literatura dramática é o escenario. Das poucas veces que tiven a oportunidade de vivir a posta en escena dunha das miñas obras sei que hai poucas cousas que sexan tan satisfactorias como iso: ver que a túa historia está sendo representada e que están gozando dela uns centos de espectadores. Iso é marabilloso, é o que non consegue a novela, esa comuñón co público. A min, ademais, paréceme o natural observar esoutras visións sobre o texto: a do director, as dos actores e actrices, a do escenógrafo… Todo iso enriquece a obra. De feito, a medida que vou avanzando na miña carreira, vou limitándome máis nas miñas indicacións dramatúrxicas, vou abrindo máis espazo á ollada de quen vai poñer en escena o texto. Ás veces crea complicacións, porque o lector pode perder aspectos da historia ou interpretalos mal, pero a miña tendencia é abrir o texto a todos os creadores que participan dunha hipotética montaxe. Creo que así son máis robustos. —Nese sentido, a compañía institucional, o CDG, debería asumir un maior compromiso coa dramaturxia galega. Por suposto: cada vez que aparece un autor galego en escena é unha efeméride, un feito puntual. Xa que sacas o tema, a min as tentativas de promocionar textos galegos da anterior directiva do CDG [a liderada por Fefa Noia] sempre me soaron a parches, pequenos parches para cumprir. Residencias, obradoiros de textos… está moi ben iso, non o vou negar, pero hai todo un conxunto de dramaturgos moi potentes e moi asentados e todo un corpus de textos na historia recente do teatro galego que merece estar presente nos escenarios, como mínimo, unha vez ao ano. E que conste que a min este tipo de discursos provócanme un certo pudor porque eu non son quen de impoñerlle un texto meu a ningún director. Pero na Galiza hai unha serie de condicionantes que fan que o sistema sexa cativo e que se reduza a iso, a un acto puntual de cando en vez, a un premio para saír un día nos medios de comunicación. Eu, por exemplo, creo que xa non debería estar presentándome a certames, paréceme unha perversión do sistema. Se eu puidese publicar habitualmente, se os meus textos chegasen cunha certa fluidez aos escenarios, acadaría esa normalidade da que falabamos. O papel dos premios é outro: descubrir novos escritores, autores que veñen doutros xéneros… Pero a vida dun autor, a partir dun certo momento, ten que estar noutro sitio. —A situación dista moito de estar normalizada e mesmo os que consideramos "pais" do teatro galego contemporáneo acaban por seren ignorados. É triste pensar que dramaturgos como Manuel Lourenzo non se terían posto en escena se non se preocupasen eles mesmos de montar as súas obras. Penso no caso de Gustavo Pernas: unha obra moi valiosa, poderosa como poucas e cun recoñecemento nulo por parte das institucións. E o mesmo ocorreu con Roberto Vidal Bolaño: por moito que se convertese nun símbolo, a súa obra non se representa. Outros, como Francisco Taxes, o autor dunha obra tan impresionante como Lenta raigame, case non escribiu, creo eu, porque non existían alicientes que o levasen a seguir. Como convences a alguén de que constrúa unha obra se nin se publica nin se representa? Eu mesmo, creo que se non gañase os premios que gañei, tería desistido hai tempo. A cantos rapaces novos non lles acabará pasando iso? E hai toda unha xeración que puido escribir máis teatro e que non o fixo precisamente por iso: Miguel Anxo Fernán Vello, Xosé Cermeño, Guisan Seixas… É unha promoción sistematicamente silenciada da que nin sequera se preocupan os manuais especializados. É descorazonador e non por unha cuestión de vaidade, senón porque pensas que hai un traballo honesto e xeneroso que non serviu para nada. Porque xa non é que non te representen e que non te publiquen, é que nin se considera a túa obra na corrente histórica da literatura galega. —Esa é unha realidade aínda patente que as únicas autorías representadas son as que teñen unha compañía e que se ocupan de montar as súas obras. Non acaba iso por distorsionar a obra? Claro, é que ademais é unha cuestión de riqueza. O que non daría eu porque un director con talento quixese negociar comigo un determinado aspecto dunha obra miña! Iso enriquece a túa visión, resulta un estímulo. Se ti escribes e logo montas a obra, hai unha parte de progresión no espectáculo que se perde. É de novo a túa visión da obra tratando de materializar no escenario ideas que xa tes moi gastadas, que xa esgotaches na escrita. Ti, por exemplo, debuxas unha personaxe pensando no aspecto físico do actor que ten que representalo; pero un director, de súpeto, presenta unha opción nova e sorprendente, completamente contraria á que ti tiñas, e dálle unha volta ao texto, ábreo a novas interpretacións. Ese tipo de xiros son os que se perden. —E as novas xeracións? Como ve vostede o futuro? Agora hai unha cantidade de xente importantísima. Sobre todo con voces moi persoais: son moitos e cunha gran personalidade. Nese sentido o futuro é moi esperanzador. Tamén é certo que son eles os que se teñen que encargar de formar compañías para montar as súas obras e iso pode levar a endogamia de sempre, pero hai un panorama moi rico. O traballo que desenvolveu a Escola de Arte Dramática estase a ver e vai seguir manifestándose, ten unha gran proxección de futuro. Mais todo depende da seriedade con que encaren isto as institucións. A min paréceme moi triste que dramaturxias como a catalá ou a madrileña estean saíndo por Europa e América e a galega non teña espazo nin sequera aquí, na Galiza. Precísase o apoio das institucións para crear un tecido dramatúrxico exportábel. E eu estou convencido –porque as coñezo– de que a dramaturxia galega non é peor que a catalá ou que a madrileña. Pero claro, falta apoio á tradución, á edición de libros, faltan xuntanzas con tradutores, acordos de cooperación con editoras estranxeiras… Iso faise noutros lados, aquí non. —Nin sequera se aproveita a vía "natural" que sería Portugal. Nin sequera iso. Manuel Guede iniciou un traballo moi valioso na súa última etapa no CDG, pero foi abandonado, e eses proxectos precisan de continuidade. O peor de todo é que nin sequera é intencionado, non é que sexamos unha potencia ideolóxica que poña en cuestión os alicerces do sistema e teñamos que ser silenciados. Oxalá. É pura ignorancia e desidia.


Antes ca nada, unha resposta rápida ao vicepresidente Alfonso Rueda: si, en efecto, o principal obxectivo das Mareas é expulsar dos gobernos municipais ao PP, por mafioso e corrupto, á parte do detalle, nada secundario, de que o PP representa a peor visión da sociedade e de como debe enfocarse a política económica e a distribución dos recursos públicos. Antes ca nada, unha resposta rápida ao vicepresidente Alfonso Rueda: si, en efecto, o principal obxectivo das Mareas é expulsar dos gobernos municipais ao PP, por mafioso e corrupto Unha vez aclarado isto, que quizais lle permita ao señor Rueda e outros/as dirixentes do PP en Galicia tranquilizar nerviosamente á súa militancia, podemos pasar ao asunto en si: por que as primarias abertas en ducias de concellos galegos representan un cambio político radical? Ou sexa: canto pesa unha vaca? Haberá un par de anos vin un documental no que un sociólogo facía un experimento moi sinxelo. O sociólogo colle un tarro de cristal e introduce nel 4.510 gominolas de cores variadas. Sae á rúa e vaille preguntando ás persoas que atopa cantas gominolas hai no tarro. Pregúntallo a 160 persoas. A maioría das cales dan respostas moi desviadas e só catro se aproximan razoablemente. Pero ao facer a media de todas as respostas, o resultado é 4.515 gominolas. Ou sexa, 160 persoas lograron unha media que só se desviaba un 0,1% da cantidade real. Por que as primarias abertas en ducias de concellos galegos representan un cambio político radical? Ou sexa: canto pesa unha vaca? Mais este experimento non era orixinal, procedía dun suceso coñecido en socioloxía como o boi de Galton. En 1906, o antropólogo e xeógrafo Sir Francis Galton (1822-1911) acode por curiosidade á feira do condado en Devon, onde se organizara unha aposta pública sobre o peso dun boi enorme, quizais pra promover a raza Hereford: "adiviñe canto pesa o boi por seis peniques". Nesa aposta participan unhas 800 persoas, e Galton consegue anotar os valores calculados a ollo pola xente. O resultado en media: 1.197 libras. Peso real: 1.198 libras. Cómpre salientar o feito de que ningún experto en gando se achegara tanto a esa cifra. Esta anécdota, como primeiro exemplo da sabedoría das multitudes, aparece recollida por James Surowiecki no seu libro The Wisdom of Crowds (2004), publicado en castelán por Ediciones Urano (2005) co título Cien mejor que uno. Máis información, na rede: David Ruyet e Antoni Gutiérrez-Rubí. Agora faise obrigado, pra darlle sentido á comparación entre o episodio do boi de Galton e as primarias das Mareas, introducir algúns datos relevantes. Pra empezar, se falamos de bois (aínda que eu preferise pór no título unha vaca), en Galicia convén aclarar se o boi é da ría ou do monte. Ou sexa, os concellos do interior e os da costa distínguense, obviamente, por tecidos económicos baseados en actividades que van da pesca e a industria por unha banda, á agricultura e gandaría pola outra. Teñen en común, iso si, que as dúas realidades se ven de feito limitadas por leis estatais ou europeas conducentes ao esganamento cando non ao esfarelamento das súas (xa insuficientes de orixe) estruturas socioeconómicas. Mais tamén hai outro factor que os distingue: os concellos do interior foron, e seguen sendo, vítimas dun complexo control caciquil durante décadas, de xeito que o comportamento electoral sempre estivo moito máis condicionado ca nas grandes cidades costeiras. Non obstante, iso non impediu que as Mareas, ou formas de confluencia equivalentes, triunfasen tanto en Ourense coma en Pontevedra, Sada, Monforte ou Padrón. E por outra parte, as grandes cidades en Galicia tamén teñen culturas políticas moi diferentes. Cabe preguntarse por que a organización horizontal e asemblearia (pero moi sofisticada) que se deu entre a clase media ilustrada e progresista coruñesa, non tivo a mesma repercusión en cidades industriais como Vigo ou Ferrol. Coñécese que en contextos fundamentalmente obreiros, cunha presenza e tradición sindical potente, ese discurso da organización horizontal novidosa (modelo Marea Atlántica) e moi avanzada nos procedementos democráticos, non obtivo de entrada unha resposta espectacular. O cal non quere dicir que as Mareas de Vigo e Ferrol non vaian recibir amplísimos respaldos cidadáns nas eleccións do 24-M, pois agora mesmo o fenómeno das Mareas xa está acadando un significado global que mesmo pode traducirse en acordos e confluencias a escala nacional, capaces de intervir contra o chamado niño de corrupción descarada en que se converteron as deputacións provinciais. En contextos fundamentalmente obreiros, cunha presenza e tradición sindical potente, ese discurso da organización horizontal novidosa (modelo Marea Atlántica), non obtivo de entrada unha resposta espectacular Agora ben, o experimento do sociólogo ao que aludín, e o propio episodio da feira de Devon, non partían de ningún interese grupal, fose do conxunto ou das partes previamente organizadas: eran só estimacións individuais. Mentres que nas Mareas si existen posicións políticas previas (de forzas de esquerdas recentes ou clásicas) que ninguén oculta, en combinación con centos de persoas non adscritas a ningún partido pero favorables, tanto unhas coma as outras, á creación de novos espazos de participación. Neste caso existe unha intención e uns obxectivos comúns xa de partida. Inciso: Considerar que son menos puras ou menos auténticas aquelas Mareas nas que o número de militantes de partidos é maior ca o de independentes, sería tanto como pensar que calquera persoa, polo feito de ter escollido no seu día unha opción política, vería suspendidos os seus dereitos como cidadán, ou sexa, que entraría nunha especie de limbo preconstitucional. Os que defenden esa idea sitúanse, sen querer, á altura dos sectores franquistas que a finais dos anos setenta fixeron todo o posible por evitar a legalización dos partidos políticos e as liberdades básicas de organización, manifestación e folga. En calquera caso, as imaxes están sendo moito máis potentes ca ningún discurso ou declaración divulgada. Colas pra votar en Ourense nas primarias, centos de persoas en ducias de concellos acudindo aos colexios improvisados polas distintas Mareas. Iso non sucedera nunca antes, e xa non ten volta atrás. Quen quixo postularse e participar como candidato/a, puido facelo alí onde existen as Mareas. Quen quixo ir votar pra escoller entre as diferentes candidaturas, tamén puido facelo libremente, sen máis requisitos que ter asinado un manifesto asumible por calquera persoa progresista ou de esquerdas. E os resultados teñen, en forma de candidaturas populares, un respaldo maior e máis contrastado ca o de calquera candidatura definida polos aparatos dos partidos. As asembleas das Mareas serán espazos de participación e intervención onde se decidirá que posicións han defender os seus/súas representantes no goberno ou na oposición Isto non está sucedendo só en Galicia, pero si de xeito especialmente espallado e relevante no noso país. A partir de agora xa non será posible enfocar unhas municipais coma antes, só por candidaturas partidarias. Existirán as Mareas (non importa o nome) en moitos concellos, e terán unha identificación singular cos asuntos municipais, disporán de grandes recursos e probablemente de locais propios abertos a calquera. As asembleas das Mareas serán espazos de participación e intervención onde se decidirá que posicións han defender os seus/súas representantes no goberno ou na oposición. E as opinións (outra cousa é a información) terán todas o mesmo valor, pois as decisións serán adoptadas en democracia plena, contando sempre coa sabedoría das multitudes. En Galicia temos un panorama político completamente alterado, con novas actrices –as Mareas– que acaban de emerxer coma unha vaga de poder popular imparable e superior aos partidos tradicionais Así é que, a dous meses das eleccións, en Galicia temos un panorama político completamente alterado, con novas actrices –as Mareas– que acaban de emerxer coma unha vaga de poder popular imparable e superior aos partidos tradicionais. Non se trata de que o medo vaia cambiar de bando, frase que considero desafortunada, senón que acaban de crearse ferramentas de acción política propias do século XXI, e quen non se estea decatando diso pasará á historia no segundo sentido da expresión.


Summary: Queremos Galego ironiza con que "é a primeira vez na historia" que alguén pensa en "recorrer unha sentenza que di que gañou"

A batalla xudicial era "preventiva". É o que cabe dedudir da explicación ofrecida este sábado polo conselleiro de Educación, Jesús Vázquez, a respecto do recurso de casación da Xunta contra, cando menos, unha das sentenzas do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG) que declara "ilegais" varios dos piares do decreto do plurilingüismo. Despois de que a plataforma Queremos Galego fixese público que viña de recibir a notificación xudicial de que o Goberno galego ía tentar gañar no Supremo a pugna perdida no alto tribunal galego, Vázquez afirma que só tramitaron "un anuncio dun dereito". "Para recorrer as tres primeiras" sentenzas que tomban parte do decreto -as que son resultado dos recursos de Queremos Galego, A Mesa e a CIG-Ensino- "había un prazo de tres días", di Vázquez, polo que, "con carácter preventivo" a Xunta fixo ante o Tribunal Superior "un anuncio en previsión" de que máis adiante poidan presentar un recurso contra as sentenzas que, segundo vén asegurando o propio conselleiro dende hai semanas, son interpretadas dende a Xunta como un aval á súa propia normativa lingüística. "Inicimos os trámites para ter o dereito" de recorrer que "despois, chegado o momento, exerceremos ou non", asegura Vázquez. "Ha ser a primeira vez que alguén que di que gaña unha sentenza decide recorrela", ironizan dende Queremos Galego Mentres o titular de Educación matizaba dende Pontevedra o inicio da súa batalla xudicial ante o Supremo a plataforma Queremos Galego reunía o seu plenario en Compostela. O voceiro do colectivo e presidente d'A Mesa pola Normalización Lingüística, Carlos Callón, aproveitou a asemblea para valorar as sentenzas contra o decreto "do mal chamado plurilingüismo" e, nomeadamente, a "capacidade para mentir dos gobernantes da Xunta" quen "mentres queren engnar a sociedade dicindo que gñaron as sentenzas, están a recorrelas nos tribunais", afirma. "Ha ser a primeira vez na historia en que alguén que di que gaña unha sentenza decide recorrela", ironiza a vicepresidenta d'A Mesa, Susana Méndez. Neste contexto, Callón lamenta que o PP se manteña na teima de querer "garantir o inverosímil dereito a non escoitar galego na escola". "Se conseguen iso que ninguén se estrañe de que o seguinte paso que poida forzar o núcleo dirixente deste partido será inventar o dereito a non escoitar na escola a teoría da evolución". Pero "non existe o dereito á ignorancia" porque á escola "vaise para aprender", evidencia, unha circunstancia que non é compatible, ao seu xuízo, coa "progresiva redución do idioma propio no sistema educativo, até convertelo en estranxeiro no propio país en moitísimos centros".


Summary: Nacho Vegas (Xixón, 1974) ten novo traballo, Resituación, un conxunto de cancións que para algúns cae no "panfletismo", mentres que para o seu autor amosa a súa visión da realidade que máis nos toca de preto. Entrevista de Ramón Mariño.

Nacho Vegas (Xixón, 1974) ten novo traballo na rúa, Resituación. Icona do indie ibérico para moita xente, representante do "malditismo" en castelán para outra tanta, este músico fálanos do seu último disco. Un conxunto de cancións que para algunhas voces da crítica cae no panfletismo, mentres que o autor nesta entrevista defende a súa visión da realidade que máis nos toca de perto. O cantautor actuará en Compostela o vindeiro 14 de xuño na Sala Capitol de Compostela. Collendo unha liña cronolóxica desde El manifiesto desastre (Limbo Starr, 2008) ata Resituación (Marxophone, 2014). Cal foi a "resituación" que sufriu Nacho Vegas nestes últimos anos? Houbo unha resituación en planos moi diferentes. Cando falo de resituación fágoo de cousas que non se refiren só a este disco. Penso que cando te adicas a facer cancións hai unha especie de obriga de volvermos a aprender a mirar o mundo porque as cancións son miradas e as miradas tes que reinventalas para facer novas cancións. Pero neste disco ten unha importancia especial porque tamén a mirada non se centra tanto no guión, senón que mira máis cara fóra e teñen ocorrido moitos cambios sociais e penso que había unha necesidade imperiosa de resituarnos e non sermos uns seres como zombis andantes, senón que unha maneira de manterte vivo é estar sempre en movemento e manterte na loita. "Neste disco a mirada non se centra no guión, senón que mira máis cara fóra" A pregunta anterior viña marcada pola visión dos vídeos Actores poco memorables e Polvorado. Alguén pode pensar: "que pasou con aquel Nacho Vegas de Blanca ou El hombre que casi conoció a Michi Panero? Neste último disco saíu para fóra o teu Mr Hyde para facernos saír á rúa? Xa que mencionas Actores poco memorables e El hombre que casi conoció a Michi Panero, eu véxoas como cancións moi conectadas, aínda que a segunda canción era un tema en primeira persoa, é un tema no que creo un personaxe falando por boca de outro, alguén xa maior, apiques de morrer, que observa o mundo cunha mirada cínica e dá conta da súa vida cun certo pesimismo propio daquela época. En Actores... a mirada é outra pero creo que tamén está presente esa mesma crítica. Polvorado si é unha canción un pouco diferente, cunha intención de apelar ao colectivo e de apelar á loita social. O vídeo está marcado un pouco por isto, hai unha posición política clara que non quixemos evitar pero si quixemos reivindicar como un panfleto poético. Xa che chamaron oportunista e hipócrita por estes dous vídeos e polo disco en xeral? Si, pero é unha acusación que non entendo moi ben. Realmente as miñas cancións sempre se nutren da realidade e neste caso tampouco é diferente. Agora non acontece tanto, pero hai uns anos era común oír grupos que practicaban unha caste de pop evasivo. Realmente iso tamén pode ser considerado oportunismo, mirar para outro lado, non mirar as cousas que non nos gustan, como agochando a cabeza debaixo dunha alfombra. Quen me acusa de oportunismo faino desde unha posición abondo reaccionaria. "Quen me acusa de oportunismo faino desde unha posición abondo reaccionaria" Nunha entrevista do 2008, unha frase desa entrevista era: "cando compós unha canción, a realidade debes transformala dalgunha maneira". Foiche difícil transformar a realidade para Resituación? Como che dicía antes, cando a materia prima das cancións é a realidade pura e dura, partindo dunha relación íntima, unha relación social ou do que ves ao teu redor; todo iso débelo transformar para convertelo en canción e que non sexa só unha conversa entre dous amigos. Que non sexa só unha experiencia persoal, senón que apele a un sentimento máis universal. Para iso, ás veces tes que moldear esa realidade, convertela en algo, ás veces mesmo en ficción, para facelo máis verdadeiro. Neste disco hai como dúas dimensións diferentes. Cando falo dos sentimentos da xente na rúa en temas como Run Run, o feito de absorber ese ambiente, abondou para que a canción saíse. Cando falo de personaxes ou dando retrincos de historias como La vinda manca, pois esa historia non é tan real, necesitaba que fose ficticia para que fose verdadeira. "Cando a materia prima das cancións é a realidade pura e dura, todo iso débelo transformar para convertelo en canción" Neste disco hai moitos personaxes, pero quixera que falaras un pouco das dúas persoas que aparecen na portada do álbum. Teñen unha historia detrás... A deseñadora, Cristina Carrascal máis eu escolleramos unhas cantas imaxes, pero esta gustárame moito. Atopeina nun catálogo de fotos chamado 150 anos de lesbianismo, un catálogo de século e medio de fotos sobre lesbianismo a través de diferentes épocas e sociedades. Esta era unha das primeiras de finais do século XIX. O certo é que me gustaba ver dúas mulleres novas desafiando as normas da época e que non deixan de ser diferentes ás actuais. Gustábame a idea dunha portada apelando a personaxes e non estar eu, só no contido do disco. Investigando sobre a foto, se tiña dereitos ou era de dominio público, falei cunha rapaza da Sociedade Histórica LGBT de San Francisco e contoume que podía referir a un caso moi famoso nos EE UU no século XIX. Eran dúas amantes de dezanove e dezasete anos, da que unha lle cortou o pescozo a outra. Foi das primeiras veces que se falara de lesbianismo na prensa dos EE UU. Conmocionou á sociedade do momento pero marcou un fito naquel momento. Era a historia de Alice Mitchel e Freda Ward, entón a Cristina Carrascal e a min pareceunos unha historia fascinante e por iso escollemos esa portada. No tema Actores memorables parece que falas de persoas que non chaman moito a atención. Mais cando o tema avanza descubrimos que parecen elementos dun decorado. Era esa a intención? Facernos ver que somos pezas dunha obra predestinada por alguén sobre nós? Os límites mesmos da linguaxe dunha canción, elementos moi elípticos e versos curtos, non che dan e tampouco o tentei, para facer retratos moi complexos psicoloxicamente dos personaxes. Son personaxes definidos cuns poucos trazos. Quería enfatizar unha cousa, que penso paira sobre todo o disco e aparece no título da primeira canción do disco; Indefensos. É esa vulnerabilidade e indefensión que temos todos, e mesmo fixeron crernos que era un principio vital co que tiñamos que vivir, con esa autosuficiencia ao chegarmos a adultos, cando realmente estamos todos interdependentes e necesitamos todos uns dos outros. Isto é o que quería ofrecer, un grupo de personaxes que están só e mesmo serían vítima de políticas desmobilizadoras. Iso é unha cousa que vivimos os da nosa xeración nas últimas dúas décadas, as políticas neoliberais incidindo no individualismo como motor vital, que ao final desmobilizan moito ás persoas para convertelas, por dicilo dalgunha maneira, en parasitos sociais. Pero non quería dicir que iso fose algo deseñado e do que non se puidese saír. Penso que todos os personaxes non están xulgados senón vistos con certa compaixón. "As políticas neoliberais incidindo no individualismo desmobilizan as persoas para convertelas en parasitos sociais" En Polvorado hai un verso que di: "Ya hay fantasmas recorriendo Europa desde Berlín a Pola de Lena". Cres que por fin hai un descontento tan certo nas persoas que se pode reflectir nas letras dunha canción? Penso que hai que ser cego para ver que as cousas non cambiaron desde hai uns anos. Como mínimo houbo unha toma de conciencia e un cambio de actitude. Normalmente ás persoas desmobilízalas porque o sistema ten armas como son o medo ou o individualismo. Agora xa se ten reaccionado un pouco contra diso. Ver como o goberno tenta criminalizar calquera pequeno intento de resposta social, iso xa che dá para pensar que o medo pode cambiar de bando e tamén hai cambios na actitude da xente cando ves como se auto organizan, as mareas sociais, os novos centros sociais, etc. Hai cousas que si están cambiando. Todo isto pode acabar de tal maneira que "en pólvora nos convirtamos? En pólvora como unha forza activa é no que consiste a loita, non só en resistir, que é algo para facer nunha primeira parte da loita. Debe haber unha parte activa na loita, non é unha chamada explícita e directa á violencia. Creo que a maneira de facer cambios é coa loita colectiva e con accións que consigan a transformación social, un feito que están a materializar máis os movementos sociais que os partidos políticos. "Unha forza activa é no que consiste a loita, non só en resistir" Por que escolliches a frase de Marín López Navia "Las condiciones objetivas están hasta las narices de nosotros"? Que sentido lle viches? Escolleuna Ramón Lluís Bande, abrimos coa frase de Bertolt Brecht. A de López Navia sacámola dun libro do autor, mais persoalmente nin Ramón Lluis nin eu o coñecemos, pero dada a situación que estamos vivindo, e máis concretamente en Asturias, pero extrapolable a calquera sitio, caes na conta que as cousas van estoupar por calquera parte. En Run Run fálase de que hai xigantes de azul coa boca chea de democracia. A democracia actual que vivimos hoxe uniformou aos artistas ou polo menos tentouno? Home, un pouco si. Se miramos os últimos trinta anos, polo menos os que eu lembro de neno, vivimos unha época que lle chamaron "cultura da transición". Houbo daquela, agora vémolo con máis claridade, sobre todo por marcar distancias cando xa había democracia en España, tomar distancias coa ditadura fascista anterior, houbo, digo, un intento de desactivar politicamente a cultura. Ou polo menos desactivar politicamente unha cultura para marcar distancias co réxime fascista e para ocultar unha serie temas e de loitas como sufrimos en Asturias coa reconversión industrial e en Galicia supoño que tamén pasou algo así. Creouse así unha cultura inocua. Isto foise levando mesmo ata a chegada da xeración indie, que tamén se envolveu do mesmo. Primeiro foi a Movida, ligada ao felipismo e logo segue o indie na época do aznarismo. Non era tan hedonista, pero si intimista e mirando para outro lado. Iso converteu aos artistas en axentes cómodos para o sistema. A ti dalgunha maneira téñente querido uniformar? Éche algo máis sutil e máis poderoso. Nos anos 80 decidiuse apoiar a uns determinados grupos e mesmo poderiamos falar do cinema ou literatura, algo hedonista. Así quixeron ocultar cousas como o rock radical vasco. La Polla ou Kortatu vendían máis discos que grupos como La Frontera, pero realmente nós viamos La Frontera e non tanto a Kortatu. Eses eran os mecanismos que usaban para tapar unhas cousas ou outras. Non é que houbese alguén que obrigase aos artistas a dicir unha cousa ou outra. No caso do indie, nós estabamos máis metidos nun sistema cuns alicerces moi fortes e é a mesma escena indie a que optou por non mirar ao que pasaba ao redor, cunha desafección política que había no aire logo da corrupción do PSOE e a chegada de Aznar. A min o PSOE mesmo me ten ofrecido tocar para eles nalgunha campaña electoral, cousa que me parece insólita, como se non me coñecesen estes. En La luz de agosto en Gijón hai un verso que di: "como hombre pido pedón por un mundo patriarcal". Está caendo o mito do macho no rock? Pois si, e por fortuna si. Nestes últimos anos, e falo desde que sae o 15M, houbo uns debates que antes non existían, un deles o papel do patriarcado en ambientes nos que se supoñía que non existía, como os culturais ou o ambiente indie. Pois abriu un debate moi san sobre actitudes que tiñamos por asumidas e que realmente estabamos enquistados nelas. O machismo non é só a violencia, senón unha serie de actitudes moi asumidas no noso ambiente e nas nosas cancións. Esas atitudes, sobre todo os homes, temos que ser conscientes delas e corrixilas. En Libertina o verso "tu vida es un horror. ¿Por qué no la quieres cambiar?" é unha maneira que teñen os de arriba de dicirnos que todo canto sucede é culpa dos de abaixo. Absolutamente, e téñoo repetido coma un mantra. O outro día falaba cunha amiga que estivo nunhas charlas na universidade, e un dos ponentes dixo algo así como que non tiñan que esperar que o traballo os fixese felices, senón que tiñan que ser felices co seu traballo. É unha frase un tanto perversa. A xente que ten un traballo alienante e horroroso non lle podes pedir que sexan felices. Non podes pedir que por unha lexislación hostil e unhas políticas agresiva que sexa cuestión de actitude persoal, de coaching laboral e todas esas trangalladas que vemos na TV. Todo iso de sorrir cando te botan do traballo e velo como unha oportunidade de refacer a túa vida, é todo unha mentira. O que lles están dicindo é que as loitas non serven para nada e todo depende de ti. É unha maneira de ter controlada á xente, porque desa maneira non vas querer xuntarte con outras persoas para facer algo. "Todo iso de sorrir cando te botan do traballo e velo como unha oportunidade de refacer a túa vida, é todo unha mentira" Na última canción dise: "este viaje toca a su fin". Para ti cal é a fin, a resituación ou un camiño de pólvora? En fin, isto é un camiño. Isto é un camiño longo e lento que nos levará lonxe. Tampouco son de mirar a longo prazo. Esta canción pechaba o disco pensando que acababa coma unha viaxe abrupta. Pero as cancións non deixaban de ser portas que levan a outras cancións. Antes de lanzar Resituación tiveches medo de perder amigos e seguidores? Non, home, non o pensara. Cando estaba facendo o disco xa estaba convencido del. Sorprendéronme algunhas reaccións e algunhas críticas negativas. Non sei se haberá xente que di que ve unha ruptura e traizón co que eu facía antes. Se pensas nesas cousas, acabarás mentíndote a ti mesmo e deixará de ter sentido todo o que fas. Sobre futuros traballos podes dicirnos algo? Despois de cada traballo sempre me gusta facer un EP. Hai cancións que gravei para este disco e que me gustaban, pero deixeinas fóra por tempo e pensando en sacar o EP a final de ano, pero aínda é unha cousa que ten traballo por facerlle


Summary: Adela Otero é unha produtora galega emerxente que acaba de sacar á luz o seu primeiro proxecto profesional, AVOA producións. Adela, cunha ampla bagaxe laboral no eido do sector audiovisual, ten moi clara as orixes do seu proxecto, as súas motivacións e, sobre todo, a onde espera chegar co seu proxecto. Ademais, analiza de xeito crítico cal é o panorama actual do sector audiovisual na Galiza e que apoio recibe un dos sectores máis punteiros do noso país por parte das institucións públicas.

Acaba de facer público o seu primeiro proxecto profesional, AVOA producións. Nos últimos dous anos, tiven a sorte de poder traballar activamente en diferentes proxectos audiovisuais. Durante unha gran parte dese tempo, a miña familia e as miñas amizades pedíronme moitas veces que ensinara todo o que fago e lle puxera un nome a todo o meu traballo. A miña idea é seguir facendo o que fixen estes dous anos, pero xa de xeito profesional. Quero levar a cabo proxectos audiovisuais de diferentes temáticas e ámbitos, tanto proxectos persoais como por contratación, que é no que estou agora mesmo. O meu obxectivo é facer aquilo que máis me gusta e da maneira que mellor o sei facer. Que significados recolle o nome de AVOA producións?Ten un duplo sentido para min. Por unha parte está o tema das letras que posúe a palabra avoa. As iniciais do meu nome tamén conteñen esas tres mesmas letras: o A de Adela, o O de Otero e o V de Vázquez. Por outra, o factor máis importante e que lle dá sentido a todo é que eu sempre tiven como referentes as miñas avoas, ás que por sorte aínda teño. Son mulleres fortes, moi valentes e traballadoras. Son as dúas persoas que teño de exemplo na vida. Se estou hoxe en día onde estou é en parte porque tiven moito apoio de moitas persoas, entre elas as miñas avoas. Elas son as matriarcas da miña familia. Teño unha sensibilidade profesional coa xente maior, sobre todo mulleres que pola sociedade na que lles tocou vivir nunca tiveron a oportunidade de ter voz. Cando comezou a interesarse polo mundo da comunicación e a produción audiovisual?Cando era pequena, eu tiña claro que quería estudar dereito e ser avogada. Co paso dos anos, cando a escola me levou a ter que tomar decisións sobre materias e así, decateime de que realmente non era o meu. Tiña unha compañeira que é maior ca min que xa estaba a estudar a carreira de Comunicación Audiovisual e eu vía o que estaba a facer e tiña claro que eu quería ser coma ela. Foi en terceiro e cuarto da ESO cando comecei a ter claro que quería dedicarme a algo relacionado coas artes. Xa en bacharelato tiven un mestre que me marcou na miña vida e que me ensinou gran parte das cousas que sei agora. El foi quen insistiu en que me decantase polo audiovisual. Que lle gustaría que lle deparase o seu futuro profesional?Non o sei, a verdade. Gustaríame que este proxecto que comezo agora medrase o suficiente para que eu estea satisfeita, pero sempre desenvolvendo proxectos e ideas que a min me gusten. Quero estar o suficientemente tranquila como para facer as obras que eu queira e que me enchan como persoa. Tampouco quero pedir moito. Gustaríame estar como agora pero un pouco máis. E quero traballar na Galiza. Se todo vai ben, non quero marchar de aquí, porque son moi feliz. Pensa que o sector audiovisual galego conta co apoio e protección suficientes por parte das institucións? Penso que non. Obviamente depende do ámbito do que se fala, máis digo que non porque moitas veces é inviábel levar a cabo obras audiovisuais cos orzamentos tan baixos como se ofertan normalmente. Hai unha gran parte do mercado audiovisual galego actual que se fundamenta en subvencións e apoios particulares, porque é a única maneira que atopa para financiarse. É moi difícil facer obras cando esas axudas son inferiores ao custo da propia obra. A veces as directoras e produtoras teñen que reducir a calidade das pezas deseñadas para poder adecuarse ao orzamento co que contan. Pero o apoio insuficiente non é só monetario. Tamén de falta de espazos públicos nos que expoñer o traballo.


Summary: Unha das caras máis coñecidas do cine, a televisión e o teatro galego morre aos 88 anos de idade.

A actriz Pilar Pereira falece aos 83 anos de idade. Coñecida popularmente polos seus papeis en televisión, concretamente en series como Mareas Vivas, Rías Baixas ou A Familia Pita, en 2013 foi distinguida co Premio Marisa Soto que entrega a A Asociación de Actores e Actrices de Galicia. A revista Erregueté fai un completo repaso pola súa traxectoria: Pilar Pereira entrou a traballar en 1953 na Cadena Ser de Santiago. Nos anos cincuenta participou en montaxes teatrais nas que se adaptaban textos contemporáneos de autores como Tennessee Williams, Samuel Beckett ou O'Neill. En 1958 formou parte do elenco de Antígona, a versión en galego traducida por Xosé Manuel Beiras, Franco Grande e Xosé Ramón Silva do texto de Jean Anouilh. A montaxe foi a primeira obra en galego do TEU de Santiago (Teatro Español Universitario) e tivo unha gran acollida. Posteriormente, participou en Os homes poden ser deuses, de Gallego Tato. A peza escribírase en galego, pero a censura obrigou a representala en castelán. Nos sesenta, a actriz trasládase a Madrid. Alá vtraballa con diferenets compañías e coincidecon directores como Fernán-Gómez ou Edwar Füller. A súa etapa en Madrid pechouse coa súa entrada no grupo independente Los Goliardos, co que levou a escena Ceremonia por un negro asesinado, de Fernando Arrabal. O grupo viaxou coa obra a Francia e Pereira decidiu quedar en París. Na capital francesa entra a formar parte do proxecto La Carraca, cuxo obxectivo era cubrir as necesidades culturais dos emigrantes hispanofalantes. Após Maio do 68, trasládase a Bélxica. Alí coñece a Jorge Bossa. Xunto con el mudarase a Colombia. En Bogotá abrirá unha gardería e traballará como directora e actriz da compañía La Teja. Xa en 1980 regresa a Madrid. Pouco despois recibe a chamada desde Galiza de Maximino Fernández Queizán, quen prepara Así é se vos parece, de Pirandello, para o Centro Dramático. Durante os anos noventa participa en diversas producións do CDG como O incerto Señor don Hamlet ou Electra. Ademais, traballa ás ordes de Vidal Bolaño en pezas como Saxo Tenor, Doentes ou Días sen gloria. Pereira tamén creou unha compañía que levaba o seu nome. En 1995, escribiu e protagonizou un aplaudido monólogo titulado Ofelia. Outras compañías coas que traballou foron Sarabela Teatro, en A esmorga en 1995; Compañía Marías en 1995 con A voda dos moiantes; Factoría Teatro, coa que levou a escena Tío Vania; Teatro do Atlántico, en Unha primavera para Aldara en 2008; ou Teatro do Morcego, en Kvecht.


Summary: Asegura nunha entrevista concedida a El País que non faría o que o seu partido en Estremadura e Euskadi. Reafirma a aposta de EU na concorrencia con Anova nas municipais mais salienta que a decisión depende agora da organización liderada por Beiras

Inquirida polo seu posicionamento a respeito dalgunhas das decisións máis polémicas adoptadas pola súa formación política --Izquierda Unida-- noutros territorios do Estado español, Yolanda Díaz recoñece que non adoptaría algunhas das decisións tomadas polos seus compañeiros de filas. Neste senso, Díaz afirma que en Euskadi non co-gobernaría xunto ao Partido Nacionalista Vasco como si fixo a súa organización no concello de Bilbo. O acordo entre ambos os dous partidos saíralle naquela altura a Ezker Batua --siglas de IU en Euskadi-- moi rendíbel pois con tan só 3 edís conseguía entrar na equipa municipal e facerse coa xestión de 3 áreas de goberno. Porén, Díaz amósase contraria ao pacto c@s jeltzales embora recoñece que se "fixo un bo traballo" en cuestións, di, "como vivenda". Oposición ao PP en Estremadura Doutra banda, e en relación coa decisión adoptada formación en Estremadura, a vice-voceira de AGE afirma que "non" teria feito o mesmo cá el@s e que tería "apoiado a investidura do PP" mais con visos a desenvolver unha oposición máis firme. En 2011, os 3 edís eleitos por IU na Cámara estremeña abstivéronse no debate de investidura provocando a entrada no goberno do popular Monago. O coordinador xeral da formación, Cayo Lara amosouse publicamente contrario á decisión adoptada pola federación e mesmo chegou a tildar de "rebeldes" os deputados. Após fortes presións para que a formación apoiase a investidura dun presidente socialista, os parlamentares de Izquierda Unida mantiveron a decisión adoptada no seo dos seus organismos permitindo a chegada ao poder do Partido Popular. Ao contrario do anunciado, a oposición de IU ao goberno de Monago é feble. EU mantén a man tendida a Anova para unha nova concorrencia nas municipais Na conversa que Yolanda Díaz mantén na sección galega do diario español, afirma --como xa o fixera na entrevista publicada por Sermos Galiza no número 45 do semanario-- que Esquerda Unida aposta pola concorrencia da coligación con Anova ás eleccións municipais e salienta a "converxencia ideolóxca" entre ambas as dúas formacións. Porén, afirma que terá que ser a I Asemblea nacional de Anova --que terá lugar en xuño-- a que decida se a coligación AGE se presenta ou non nos vindeiros procesos electorais.


Summary: Ana Pontón pide recuperar as centrais do Xallas senón se garante o emprego e o investimento nas plantas de Cee e Dumbría.

No medio do novo calendario de mobilizacións do Comité de Empresa ante a activación do ERTE, a voceira nacional do BNG Ana Pontón, acompañada polos deputados Dani Pérez e Mon Fernández, achegáronse a Cee para manter unha xuntanza cos traballadores. "Dende o BNG queremos trasladar o noso apoio aos traballadore se traballadoras das fábricas da antiga Ferroaltántica. E queremos denunciar que estamos repetindo unha especie de farsa, ou estafa, ao conxunto da sociedade, vendo como antes Villar Mir e agora un fondo de inversión están intentando desmantelar unha empresa que é fundamental para o ecido economico e social da Costa da Morte", denunciou Pontón. O BNG considera que a problemática é "responsabilidade directa da Xunta. Xa lle dixemos á Xunta no seu día que non permitira a venda, porque había unha fraude, dado que o interese real é explotar as centrais do río Xallas e desmantelar as fábricas, e non está a comarca para perder un só posto de traballo". Pontón lamentou que "a única política industrial de Feijoo foi permitir a venda a Villar Mir a unha empresa que non cumpre os compromisos, como son o Plan de Viabilidade ou uns investimentos de 14 millóns. O único que temos un ERTE que ten en vilo a moitas familias en plena crise". Ante todo iso, o BNG vai reclamarlle á Xunta de Galicia que solicite a retirada do ERTE, que esixa o Plan de Viabilidade, e que asegure que a produción das 6 centrais hidroeléctricas se manteñan vinculadas coa actividade industrial. Ademais, Pontón pide recuperar as centrais do Xallas senón se garante o emprego e o investimento nas plantas de Cee e Dumbría. "Xa está ben botar balóns fóra", advertiu Pontón ao goberno popular da Xunta.


Summary: A fase aberta do proceso de implantación do puntogal comezará o vindeiro 2 de decembro. Calquera persoa, empresa ou entidade poderá rexistrar o seu .gal con prezos equivalentes aos doutros dominios. As fases abrente e carreira permitiron crear case un milleiro de rexistros.

A Asociación PuntoGal presentou esta mañá na Escola de Enxeñaría de Telecomunicacións (Universidade de Vigo) a Fase Aberta do dominio .gal. A partir do 2 de decembro calquera persoa, empresa ou entidade poderá rexistrar o seu .gal, con prezos equivalentes aos doutros dominios, a través das empresas rexistradoras. As fases abrente e carreira permitiron crear case un milleiro de rexistros, que se activarán nos vindeiros días, e que se unen ás 93 webs pioneiras que veñen empregando o .gal dende xullo. O vindeiro 2 de decembro estarán activos os novos dominios. A partir dese mesmo día poderanse rexistrar os dominios de xeito aberto, sen restrición ningunha Entre os dominios solicitados na fase Abrente pódense atopar grandes coñecidos na internet coma facebook.gal, google.gal e wordpress.gal, grandes empresas como gasnaturalfenosa.gal, televes.gal e lacaixa.gal e nomes tan nosos como xabarin.gal ou illascies.gal, ademais dun número importante de marcas locais. Tamén poderemos ver, moi pronto, as páxinas web de moitos concellos e nomes vinculados ás administracións públicas así como unha gran variedade de entidades sociais e culturais de todo tipo da sociedade galega. O vindeiro 2 de decembro estarán activos os novos dominios. A partir dese mesmo día poderanse rexistrar os dominios de xeito aberto, sen restrición ningunha, concedéndose por orde de chegada, tal e como funcionan todos os dominios de Internet existentes na actualidade. As solicitudes de dominios para a fase de lanzamento levaranse a cabo a través das 30 empresas rexistradoras acreditadas ante a Asociación PuntoGal. Dinahosting xa habilitou na súa páxina un apartado para realizar os rexistros de dominios .gal Estas 30 empresas rexistradoras poden consultarse na web Dominio.gal. Son, entre outras, 1&1 Internet AG, 101domain, Ascio Technologies, BB Online ou Blacknight. Unha delas, Dinahosting, é galega e xa habilitou na súa páxina un apartado para realizar os rexistros de dominios .gal. Nestes momentos ofrecen a posibilidade de reservalo xa, cun prezo de 50,95 euros por ano, con tres meses de servizo de hosting de balde. "É a hora de ser consecuentes coa nosa identidade" O acto de presentación da Fase Aberta estivo presidido polo reitor da Universidade de Vigo, Salustiano Mato, e contou coa intervención do presidente da Asociación PuntoGal, Manuel González e a directora xeral da asociación, Edita de Lorenzo. Manuel González destacou que neste momento "chegou a hora da verdade, é a hora de ser consecuentes coa nosa identidade, coa nosa historia, coa nosa realidade social, coa nosa vontade de seguir vivindo e permanecer no futuro". González engadiu que "é unha oportunidade para os nosos emigrantes", que poderán "facer explícita" a súa condición de galegos independentemente de onde se atopen. "Chegou a hora da verdade, é a hora de ser consecuentes coa nosa identidade, coa nosa historia, coa nosa realidade social, coa nosa vontade de seguir vivindo e permanecer no futuro" A Asociación PuntoGal porá en marcha unha campaña onde se publicitará o dominio .gal como elemento de promoción da lingua e cultura galegas. Baixo o lema "Os galegos temos un Punto", buscará dar a coñecer o dominio .gal "como lugar común na rede, un punto de encontro, con imaxes que transmiten cun sorriso o xeito especial de facer as cousas".


Tras gastar a Xunta nos primeiros anos entre dous e tres millóns por exercicio, o consumo do fondo estabilizouse nun millón ao ano, o que reduce o seu futuro a menos dunha décadaO 29 de decembro de 2008 a Xunta, daquela gobernada por PSdeG e BNG, e unha quincena de empresas privadas constituían a Fundación Gaiás cun capital de 23 millóns de euros, a metade públicos e a metade privados, destinada a financiar as actividades da Cidade da Cultura. Era o xeito que atopaba o bipartito de atraer cartos privados, a xeito de patrocinios, cos que encher de contido un complexo cuxa construción material estaba a consumir ducias de millóns das arcas públicas. Unha década despois, a 31 de decembro do pasado ano, aquel fondo fica reducido a 9,2 millóns, segundo reflicte a auditoría das contas da Cidade da Cultura que vén de ser aprobada.A construción da Cidade da Cultura leva consumidos uns 300 millóns de euros das arcas autonómicas desde que foi ideada por Manuel Fraga hai agora 20 anos, e a Xunta prevé que os traballos pendentes de executar requiran doutros 27 millóns ata 2021. Son cartos públicos que se están a investir a través da tamén pública Fundación Cidade da Cultura. Pero coas obras dos dous primeiros edificios dos seis que ía ter o complexo xa notablemente avanzadas, a Xunta ideou unha paralela Fundación Gaiás, participada por ela mesma e por unha quincena de empresas privadas que achegaron a medias un total de 23 millóns de euros para ir pagando as actividades culturais do complexo. Apenas un ano despois da apertura dos dous primeiros edificios do complexo o Goberno de Feijóo xa gastara 3 millóns do fondoFinalmente non sería o bipartito de PSdeG e BNG senón o Goberno de Feijóo o que comezaría a aproveitar aquel fondo cando abriron as portas os dous primeiros edificios do complexo, en xaneiro de 2011, e a finais daquel ano xa se gastaran 3 millóns de euros. O ritmo de gasto daquel fondo para patrocinar actividades culturais e encher de contido o complexo continuou sendo elevado nos primeiros anos de funcionamento da Cidade da Cultura, con dificultades para coñecer as cifras exactas co argumento por parte da Xunta de que aquela, malia ter entre os seus socios a entidades tamén públicas como as caixas de aforros, era unha "fundación privada". Con todo, en 2015 a Fundación Gaiás foi disolta e o que quedaba daquel fondo económico foi encomendado, para os mesmos fins, á pública Fundación Cidade da Cultura, que foi moderando o gasto do mesmo.O 'fondo Gaiás' vén permitindo á Consellería de Cultura maquillar os seus orzamentos ante as críticas doutros actores do sector por apostar por ese complexo fronte a outras iniciativasO consumo dese fondo Gaiás estabilizouse nos últimos exercicios nun millón de euros ao ano. As exposicións, concertos e outras actividades da Cidade da Cultura veñen obtendo tamén fondos a través de convenios puntuais con diversos departamentos da Xunta ou patrocinios con empresas privadas, pero o fondo Gaiás segue a ser unha parte importante do financiamento desas actividades e vén permitindo á Consellería de Cultura maquillar os seus orzamentos xerais ante as críticas doutros actores do sector por apostar por ese complexo fronte a outras iniciativas. Nos tres primeiros anos o fondo obtivo 562.000 euros en xuros, pero o ano pasado foron só 6.800 eurosAgora, unha década despois da súa creación e ao ritmo actual de consumo, no fondo Gaiás quedan cartos para menos dunha década sen que nin a Xunta nin a Fundación Cidade da Cultura fixesen públicos plans para recapitalizalo, opción que xa non podería contar con varias das firmas que achegaron cartos no seu momento, hoxe desaparecidas ou con problemas económicos. Por outra banda, durante os seus primeiros anos os xuros que daquela ofrecía o mercado bancario permitiron que por esa vía se mantivese algunha compensación dos gastos, 562.000 euros nos tres primeiros anos. Porén, se os xuros obtidos en 2017 polos 10,2 millóns que quedaban a finais daquel ano no fondo ascenderon a só 15.000 euros, os 9,2 millóns existentes a 31 de decembro pasado só renderan no último ano 6.800 euros en xuros.


Summary: Compromiso por Galicia realizou un encontro sectorial con representantes do deporte galego, aos que transmitiu a aposta desta formación por un novo modelo baseado nunha nova cultura deportiva

Compromiso por Galicia entende o deporte e a actividade física como unha aposta alén do aspecto meramente competitivo e conscientes de que no deportivo conflúen aspectos de saúde, lúdicos, formativos e de cooperación, entre outros. A formación mantivo onte un encontro sectorial nacional con representantes do deporte galego.A eles transmitiulles a aposta de CxG por "un novo modelo deportivo galego, que sexa equilibrado territorialmente, para todas as franxas de idade, sostíbel económicamente e que optimice as instalacións deportivas", manifestou Oscar Carballo, doutor en ciencias da actividade física e membro da formación liderada por Xoán Bascuas. Da base á elite Pili Neira, adestradora da selección galega de fútbol feminino, afirmou que Compromiso aposta "de maneira firme polo deporte galego, desde a base até a elite", e se ben destacou a laboura das federacións deportivas, avogou pola posta en marcha dun decreto que garanta unha maior democratización das mesmas. Neira tamén centrou a súa intervención na necesidade de pular e apostar polo deporte feminino. "O deporte é un mundo tradicionalmente de homes. Por iso hai que dar apoio ao feminino, loitar por unha igualdade de oportunidades real" dixo. Antítese do modelo de Feijóo e o PP O candidato de Compromiso por Galicia á presidencia da Xunta, Xoán Bascuas, lembrou que entre as primeiras medidas adoptadas por Feijóo ao chegar a Xunta estaban as dirixidas a "borrar calquer sinal de identidade do noso país, tamén no deporte", poñendo como exemplo a "liquidación" do equipo galego profesional de ciclismo. Bascuas enfatizou que o modelo deportivo polo que avoga CxG é diferente ao impulsado pola Xunta de Feijóo. "Sen obviar o carácter competitivo do deporte, os esforzos centraranse no deporte base". O candidato á presidencia da Xunta tamén apuntou ao carácter transversal do deporte, pois aí coinciden desde aspectos de saúde até os de lecer, sociais ou cooperativos: de aí a necesidade dun proxecto completo e rigoroso para esta disciplina a todos os niveis.


Summary: Os conservadores fan públicos documentos coas súa contabilidade que só coinciden nun ano co período no que Bárcenas anotou presuntos sobresoldos. O partido logrou beneficios en todos os anos da crise e no últio no publicado tiñan case 30 millóns de euros en créditos cos bancos

O PP presentou catro documentos nos que resume o estado das súas contas entre 2008 e 2011. As cifras facilitadas polo partido do Goberno son case imposibles de cruzar co groso dos apuntamentos presuntamente realizados por Luís Bárcenas. A listaxe atribuída ao extesoureiro popular conclúe en 2008, a documentación que agora ofrece Génova empeza xusto nesa data, polo que só hai un ano común. Con respecto a 2008 os papeis de Bárcenas rexistran doazóns por importe de 1,1 millóns de euros e pagamentos por valor de 1,46. Na contabilidade oficial, como donativos, aparecen 1,38 millóns de euros recibidos en 2008. Cabe sinalar que a contabilidade oficial inclúe a contabilidade da organización a nivel nacional, incluíndo as distintas agrupacións do PP, mentres que os papeis de Bárcenas só reflicten os movementos que controlaba o extesoureiro. Nin un só dos papeis fai referencia aos anos da suposta contabilidade 'b' de Bárcenas O vicesecretario de estudos e programas do PP, Esteban González Pons, foi o encargado de anunciar a publicación dos documentos que cualificou como a proba de que o PP é un partido "saneado, decente, escrupuloso e moi trasparente". A decisión de publicar estes documentos está motivada polo escándalo Bárcenas pero nin un só dos papeis publicados fai referencia aos anos nos que Bárcenas realizou unha contabilización de presuntos sobresoldos á dirección do partido. O PP gaña cartos Dos datos ofrecidos despréndese que entre 2008 e 2011 o partido de Rajoy foi unha máquina de facer cartos. En 2008 tivo 10.151.092 euros máis de ingresos que de gastos; en 2009 o saldo positivo foi de 7.894.278 euros; en 2010 o PP gañou 8.206.302 e en 2011 os seus beneficios reducíronse aos 2.196.015 euros. O PP logrou que, en metade da maior seca de crédito, os bancos lle concedesen case trinta millóns en créditos Ademais, o PP tamén logrou que, en metade da maior seca de crédito que sufriu xamais o país, os bancos lle concedesen case trinta millóns de euros en conceptos de créditos en 2011, o ano no que Rajoy chegou ao poder. Un ano antes, no pasivo do PP apenas figuraban cinco millóns de euros nesta partida. En 2008, coincidindo co comezo da crise financeira e coas eleccións xerais, o PP tiña concedidos préstamos por 10 millóns de euros, case un terzo do último dato coñecido. A pesar desta avultada actividade financeira, o PP logrou, en 2011, pagar menos por servizos bancarios que en 2008. O 90% dos ingresos do PP procede de subvencións, mentres que as cotas dos seus afiliados apenas chegan ao 10% na maioría dos exercicios. En 2011, disparáronse as subvencións até os 120 millóns de euros. Destas, un 40% corresponden ás outorgadas con motivo das eleccións xerais. As coñecidas como subvencións electorais disparáronse un 84% en 2011 respecto da 2008. Isto débese a que en 2011 coincidiron no mesmo ano as eleccións autonómicas en trece comunidades cos comicios xerais. Nos demais exercicios feitos públicos pola organización estas partidas mantéñense estables. 2011, o ano dos despedimentos no PP 2011 foi, segundo as contas do PP, o ano dos despedimentos no partido de Rajoy. Segundo as contas, nese exercicio o partido do Goberno gastou máis de 170.000 euros en indemnizacións por despedimento. Con todo esta mesma semana o portavoz do PP Carlos Floriano argumentou a decisión de non despedir ao imputado Jesús Sepúlveda porque "o partido tería que indemnizalo". A pesar deste gasto en indemnizacións, o PP mellorou nese ano o seu gasto en soldos até superar os 25 millóns de euros. En 2008, a partida de salarios só tiña un custo de 20 millóns de euros. Isto significa que, nos anos da crise, o PP incrementou nun 22% o seu gasto en nóminas. Só en informes e estudos o PP gastou en 2011 case 3,5 millóns de euros En xeral, todas as partidas, tanto nas liñas de gastos como de ingresos, na contabilidade de 2011 son moito máis avultadas que nos exercicios anteriores dispoñibles. Así, só en informes e estudos o Partido Popular gastou en 2011 case 3,5 millóns de euros. Catro anos antes, esta partida apenas levaba 1,4 millóns (menos da metade que en 2011). A nómina dos consultores ou profesionais externos á casa tamén se disparou no último exercicio, cun gasto superior aos 4,8 millóns de euros, fronte aos 2,7 que pagaron en 2008. O escándalo Bárcenas é a causa que empurrou os populares á publicación destes datos aínda non fiscalizados polo Tribunal de Contas. Mentres os populares ofrecen estas cifras o Goberno esgota o seu prazo para publicar a declaración da renda do Mariano Rajoy anunciada para esta semana.